Jaarrekening

Google

Jaarrekening

Jaarrekening

Geconsolideerde balans

Voor verwerking resultaat (bedragen x € 1.000)

Geconsolideerde balans
      2016     2015
Activa            
Materiële vaste activa            
Inventaris 1   100     123  
      100     123
Financiële vaste activa            
Overige effecten 2 t/m 6   33.036     30.805  
      33.036     30.805
Vlottende activa            
Vorderingen en overlopende activa 7   1.329     1.931  
Liquide middelen 8   39.180     40.948  
      40.509     42.879
Totaal activa     73.645     73.807
             
Passiva            
Groepsvermogen 9     52.751     72.279
             
Voorzieningen 10     84     81
             
Kortlopende schulden 11     20.810     1.447
             
Totaal passiva     73.645     73.807

Geconsolideerde winst- en verliesrekening

Geconsolideerde winst- en verliesrekening
      2016     2015
Financieringsbedrijf            
Opbrengsten            
Rente- en provisiebaten 12 2.106     2.401    
Ontvangen dividenden 13 4.705     3.904    
Opbrengst commissariaten 14 51     56    
Resultaat verkopen            
participaties 15 8.435     274    
Beheer fondsen 16 736     617    
    16.033     7.252  
Kosten            
Personeelskosten 24 1.970     1.810    
Overige kosten 25 917     944    
Saldo van de vrijval/dotatie van de            
voorziening voor financiële vaste activa 26 ‑1.513     1.294    
    1.374     4.048  
Resultaat Financieringsbedrijf     14.659     3.204
             
Ontwikkelingsbedrijf            
Opbrengsten / vergoedingen            
Ministerie van Economische            
Zaken 17 1.056     1.004    
Additionele financiering 18 591     -    
Bijdrage Provincies 19 525     568    
Bijdrage acquisitie Provincies 19 -     180    
Bijdrage acquisitie Gemeenten 19 146     234    
Projectfinanciering 20 360     702    
Opbrengst Detachering 21 139     238    
Bijdrage BD Clusterorganisaties 22 300          
Diensten aan derden 23 6     6    
    3.123     2.932  
Kosten            
Personeelskosten 24 2.016     2.161    
Overige kosten 25 1.107     1.160    
    3.123     3.321  
Resultaat Ontwikkelingsbedrijf     -     ‑389
             
Resultaat vóór belastingen     14.659     2.815
Belastingen 27     187     -
Resultaat na belastingen     14.472     2.815

Geconsolideerd kasstroomoverzicht

Geconsolideerd kasstroomoverzicht
      2016     2015
Kasstroom uit operationele activiteiten            
Resultaat na belastingen   14.472     2.815  
Aanpassingen voor:            
Afschrijvingen materiële vaste activa 23     23    
Mutatie voorzieningen 3     ‑1    
Mutatie overige effecten ‑8.740     1.504    
Verandering in werkkapitaal:            
Mutatie vorderingen 602     ‑6    
Mutatie kortlopende schulden 7.719     ‑1.830    
    ‑393     ‑310  
Kasstroom uit bedrijfsoperaties     14.079     2.505
             
Kasstroom uit investeringsactiviteiten            
Investeringen in participaties ‑6.707     ‑14.763    
Investeringen in duurzame activa -     -    
Ontvangsten inzake de verkoop van            
participaties en aflossing leningen 12.865     4.367    
    6.158     ‑10.396  
      6.158     ‑10.396
Kasstroom uit financieringsactiviteiten            
Betaald dividend   ‑22.001     ‑10.002  
      ‑22.001     ‑10.002
             
Netto kasstroom     ‑1.764     ‑17.893
             
Saldo liquide middelen begin boekjaar     40.948     58.841
Saldo liquide middelen einde boekjaar     39.180     40.948
             
Mutiatie liquide middelen     ‑1.768      
Deconsolidatie IFNN*     ‑4      
             
Mutatie liquide middelen -/- IFNN     ‑1.764     ‑17.893
             

*Het InnovatieFonds Noord-Nederland is per 30 juni 2016 gedeconsolideerd.

Toelichting behorende tot de geconsolideerde jaarrekening 2016

Algemeen

De Noordelijke Ontwikkelings- en Investeringsmaatschappij, gevestigd te Groningen aan de Paterswoldseweg 810 en ingeschreven in het handelsregister onder nummer 02032331, is een naamloze  vennootschap, waarvan de aandelen voor 50,00% in het bezit zijn van de Staat der Nederlanden. De resterende 50,00% is ieder evenredig in het bezit van de provincies Groningen, Fryslân en Drenthe.

Uitgangspunt bij participatie door de N.V. NOM Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland en haar dochters Venture Kapitaal Fonds III, Drentse Participatiemaatschappij, Participatiemaatschappij  Ondernemend Groningen (statutair gevestigd te Groningen) in ondernemingen, is het in principe tijdelijk verstrekken van risicodragend kapitaal met als doel nieuwe activiteiten op te starten of bestaande activiteiten te versterken. Behoudens bijzondere omstandigheden wordt daarbij gestreefd naar minderheidsbelangen.

Verslagleggingsperiode

Deze jaarrekening is opgesteld uitgaande van een verslaggevingsperiode van een kalenderjaar.

Toegepaste standaarden

De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de wettelijke bepalingen van Titel 9 Boek 2 BW en de stellige uitspraken van de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving, die uitgegeven zijn door de Raad voor de Jaarverslaggeving. De vennootschappelijke winst- en verliesrekening is opgesteld met inachtneming van art. 2:402 BW.

De grondslagen die worden toegepast voor de waardering van activa en passiva en de resultaatbepaling zijn gebaseerd op historische kosten.

Vergelijking met voorgaand jaar

De gehanteerde grondslagen van waardering en van resultaatbepaling zijn ongewijzigd ten opzichte van het voorgaande jaar.

Stelselwijziging

Er hebben zich in 2016 geen stelselwijzigingen voorgedaan.

Schattingswijziging

Er hebben zich in 2016 geen schattingswijzigingen voorgedaan.

Continuïteit

Deze jaarrekening is opgesteld uitgaande van de continuïteitsveronderstelling.

Groepsverhoudingen

De N.V. NOM behoort tot de NOM-groep. Aan het hoofd van deze groep staat N.V. NOM te Groningen.
De jaarrekening van de N.V. NOM is opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening van N.V. NOM te Groningen.

Verbonden partijen

Als verbonden partij worden alle rechtspersonen aangemerkt waarover overheersende zeggenschap, gezamenlijke zeggenschap of invloed van betekenis kan worden uitgeoefend. Ook rechtspersonen die overwegende zeggenschap kunnen uitoefenen worden aangemerkt als verbonden partij. Ook de statutaire directieleden, andere sleutelfunctionarissen in het management van N.V. NOM of de moedermaatschappij van N.V. NOM en nauwe verwanten zijn verbonden partijen.

Transacties van betekenis met verbonden partijen worden toegelicht voor zover deze niet onder normale marktvoorwaarden zijn aangegaan. Hiervan wordt toegelicht de aard en de omvang van de transactie en andere informatie die nodig is voor het verschaffen van het inzicht.

Grondslagen voor waardering

Activa en verplichtingen worden in het algemeen gewaardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs of de actuele waarde. Indien geen specifieke waarderingsgrondslag is vermeld vindt waardering plaats tegen de verkrijgingsprijs. In de balans, de winst- en verliesrekening en het kasstroomoverzicht zijn referenties opgenomen. Met deze referenties wordt verwezen naar de toelichting.

Een actief wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische voordelen naar de onderneming zullen toevloeien en de waarde daarvan betrouwbaar kan worden vastgesteld. Een verplichting wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is dat de afwikkeling daarvan gepaard zal gaan met een uitstroom van middelen die economische voordelen in zich bergen en de omvang van het bedrag daarvan betrouwbaar kan worden vastgesteld.

Baten worden in de winst- en verliesrekening opgenomen wanneer een vermeerdering van het economisch potentieel, samenhangend met een vermeerdering van een actief of een vermindering van een verplichting, heeft plaatsgevonden, waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld. Lasten worden verwerkt wanneer een vermindering van het economisch potentieel, samenhangend met een vermindering van een actief of een vermeerdering van een verplichting, heeft plaatsgevonden, waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld.

Indien een transactie ertoe leidt dat nagenoeg alle of alle toekomstige economische voordelen en alle of nagenoeg alle risico’s met betrekking tot een actief of verplichting aan een derde zijn overgedragen, wordt het actief of de verplichting niet langer in de balans opgenomen. Verder worden activa en verplichtingen niet meer in de balans opgenomen vanaf het tijdstip waarop niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden van waarschijnlijkheid van de toekomstige economische voordelen en betrouwbaarheid van de bepaling van de waarde.

De opbrengsten en kosten worden toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben. Opbrengsten uit verkoop van participaties worden verantwoord indien alle belangrijke risico’s met betrekking tot de participaties zijn overgedragen aan de koper.

De jaarrekening wordt gepresenteerd in euro’s, de functionele valuta van de onderneming. Alle financiële informatie in euro’s is afgerond op het dichtstbijzijnde duizendtal.

De opstelling van de jaarrekening vereist dat het management oordelen vormt en schattingen en veronderstellingen maakt die van invloed zijn op de toepassing van de grondslagen en de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen, en van baten en lasten. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen.

De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden voortdurend beoordeeld. Herzieningen van schattingen worden opgenomen in de periode waarin de schatting wordt herzien en in de toekomstige perioden waarvoor de herziening gevolgen heeft.

Grondslagen voor consolidatie

De geconsolideerde jaarrekening omvat de financiële gegevens van de onderneming en haar groepsmaatschappijen en andere rechtspersonen waarop overheersende zeggenschap kan worden uitgeoefend, dan wel waarover de centrale leiding bestaat. Groepsmaatschappijen zijn deelnemingen waarin de onderneming een meerderheidsbelang heeft, of waarin op een andere wijze een beleidsbepalende invloed kan worden uitgeoefend. Bij de bepaling of beleidsbepalende invloed kan worden uitgeoefend, worden financiële instrumenten die potentiële stemrechten bevatten en direct kunnen worden uitgeoefend, betrokken. Participaties die worden aangehouden om te vervreemden en/of voldoen aan de consolidatievrijstelling zoals bedoeld in artikel 407 Titel 9 boek 2 BW worden niet geconsolideerd.

Nieuw verworven deelnemingen worden in de consolidatie betrokken vanaf het tijdstip waarop beleidsbepalende invloed kan worden uitgeoefend. Afgestoten deelnemingen worden in de consolidatie betrokken tot het tijdstip van beëindiging van deze invloed.

In de geconsolideerde jaarrekening zijn de onderlinge schulden, vorderingen en transacties geëlimineerd, evenals de binnen de Groep gemaakte winsten. De groepsmaatschappijen zijn integraal geconsolideerd, waarbij het minderheidsbelang van derden afzonderlijk tot uitdrukking is gebracht.

Intercompany-transacties, intercompany-winsten en onderlinge vorderingen en schulden tussen groepsmaatschappijen en andere in de consolidatie opgenomen rechtspersonen worden geëlimineerd, voor zover de resultaten niet door transacties met derden buiten de Groep zijn gerealiseerd. Ongerealiseerde verliezen op intercompany-transacties worden ook geëlimineerd tenzij er sprake is van een bijzondere waardevermindering. Waarderingsgrondslagen van groepsmaatschappijen en andere in de consolidatie opgenomen rechtspersonen zijn waar nodig gewijzigd om aansluiting te krijgen bij de geldende waarderingsgrondslagen voor de Groep.

Geconsolideerde deelnemingen % Plaats
Venture Kapitaal Fonds III B.V. 100 % Groningen
B.V. Drentse Participatie Maatschappij 100 % Groningen
Participatiemaatschappij Ondernemend Groningen B.V. 100 % Groningen
InnovatieFonds Noord-Nederland (consolidatie tot 30 juni 2016) 100 % Groningen

Tabel 33: Geconsolideerde deelnemingen

Het volgende meerderheidsbelang wordt niet geconsolideerd op basis van artikel 407 Titel 9 boek 2 BW.

Prins Holding B.V. 79,2% Dokkum

NV NOM is statutair directeur van het Doefonds Fryslân B.V., Drentse Holding B.V., Investeringsfonds Groningen B.V., Groeifonds B.V. en het InnovatieFonds Noord-Nederland (IFNN). Aangezien de NOM geen beleidsbepalende invloed heeft wordt deze niet meegeconsolideerd. Uitzondering hierop is het IFNN. Per 30 juni zijn er externe financiers tot het IFNN toegetreden. Door deze verandering ligt per 30 juni de beleidsbepalende invloed buiten de NOM. Om deze reden wordt het IFNN per 30 juni niet meer meegeconsolideerd in de financiële cijfers van de NOM, maar als financiële participatie verantwoord.

Grondslagen voor omrekening vreemde valuta

Transacties in vreemde valuta
Transacties luidend in vreemde valuta worden in de betreffende functionele valuta van de groepsmaatschappijen omgerekend tegen de geldende wisselkoers op de transactiedatum. In vreemde valuta luidende monetaire activa en verplichtingen worden per balansdatum in de functionele valuta omgerekend tegen de op die datum geldende wisselkoers. Niet-monetaire activa en passiva in vreemde valuta’s die tegen historische kostprijs worden opgenomen, worden naar euro’s omgerekend tegen de geldende wisselkoersen per transactiedatum. De bij omrekening optredende valutakoersverschillen worden als last in de winst- en verliesrekening opgenomen.

Grondslagen voor waardering

Materiële vaste activa
Overige materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs inclusief direct toerekenbare kosten, onder aftrek van lineaire afschrijvingen gedurende de verwachte toekomstige gebruiksduur en bijzondere waardeverminderingen.

Subsidies op investeringen worden in mindering gebracht op de verkrijgings- of vervaardingsprijs van de activa waarop de subsidies betrekking hebben.

Financiële vaste activa
Aandelenparticipaties worden gewaardeerd tegen kostprijs of lagere marktwaarde, onder aftrek van voorzieningen die worden gevormd als de situatie bij de betrokken ondernemingen daartoe aanleiding geeft.
Deze waardering tegen kostprijs heeft tot gevolg dat waardestijgingen van participaties niet in de cijfers tot uitdrukking komen. Om een nader inzicht te geven in de verandering van de waarde van de participatieportefeuille wordt in de toelichting op de balans de benaderde actuele waarde vermeld. Voor aandelenparticipaties geldt een concrete exit-strategie.

De benaderde marktwaarde van de aandelenparticipaties komt tot stand middels het portefeuillebeheermodel (Fista). Middels Fista wordt een cijfermatige benadering van de marktwaarde gevolgd en is sprake van meerdere financiële waarderingsmethodieken. Het model gaat uit van de EVCA (European private equity and Venture Capital Association) uitgangspunten. De waardering vindt plaats op basis van de meest objectief mogelijke inschatting (zoals recente transacties). Indien de informatie niet voorhanden is, vindt de waardering plaats op basis van een multiple-benadering, dan wel op basis van intrinsieke waarde van de participaties. De waardering komt gestandaardiseerd en consistent tot stand.

De leningen betreffen zowel leningen aan participaties als leningen aan ondernemingen waarin de NOM niet participeert. Het betreft hier, behoudens uitzonderingsgevallen, (converteerbare) achtergestelde leningen. De onder financiële vaste activa opgenomen vorderingen worden initieel gewaardeerd tegen de reële waarde onder aftrek van transactiekosten (indien materieel). Vervolgens worden deze vorderingen gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs. Bij de waardering wordt rekening gehouden met eventuele waardeverminderingen.

Deelnemingen waarin invloed van betekenis op het zakelijke en financiële beleid kan worden uitgeoefend, worden gewaardeerd volgens de vermogensmutatiemethode op basis van de nettovermogenswaarde. Bij de bepaling van de nettovermogenswaarde worden de waarderingsgrondslagen van de onderneming gehanteerd. Deelnemingen met een negatieve nettovermogenswaarde worden op nihil gewaardeerd. Wanneer de onderneming garant staat voor de schulden van de betreffende deelneming wordt een voorziening gevormd.

De eerste waardering van gekochte deelnemingen is gebaseerd op de reële waarde van de identificeerbare activa en passiva op het moment van acquisitie. Voor de vervolgwaardering worden de grondslagen toegepast die gelden voor deze jaarrekening, uitgaande van de waarden bij eerste waardering.

Voorzieningen financiële vaste activa
Voorziening participaties, leningen aan participaties en overige leningen
Vaste activa met een lange levensduur dienen te worden beoordeeld op bijzondere waardeverminderingen wanneer wijzigingen of omstandigheden zich voordoen die doen vermoeden dat de boekwaarde van een actief niet terugverdiend zal worden. De terugverdienmogelijkheid van activa die in gebruik zijn, wordt bepaald op basis van een beoordeling van de resultaten in het verleden, de te verwachten toekomstige resultaten, het management, de organisatie, de uniekheid van het product en/of de productontwikkeling, de marktpositie en de ontwikkelingen in deze.

Wanneer de boekwaarde van een actief naar verwachting niet terugverdiend kan worden, zal er een voorziening worden gevormd voor het verschil tussen de boekwaarde en de te verwachten realiseerbare waarde.

Voorziening deelnemingen
De voorziening deelnemingen wordt primair ten laste van de vorderingen op deze deelneming gevormd en voor het overige onder de voorzieningen ter grootte van het aandeel in de door de deelneming geleden verliezen, dan wel voor de verwachte betalingen door de onderneming ten behoeve van deze deelneming.

Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa
De vennootschap beoordeelt op iedere balansdatum of er aanwijzingen zijn dat een vast actief aan een bijzondere waardevermindering onderhevig kan zijn. Indien dergelijke indicaties aanwezig zijn, wordt de realiseerbare waarde van het actief vastgesteld. Indien het niet mogelijk is de realiseerbare waarde voor het individuele actief te bepalen, wordt de realiseerbare waarde bepaald van de kasstroomgenererende eenheid waartoe het actief behoort.

Vorderingen
Vorderingen worden bij eerste verwerking gewaardeerd tegen de reële waarde van de tegenprestatie. Vorderingen worden na eerste verwerking gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs. Als de ontvangst van de vordering is uitgesteld op grond van een verlengde overeengekomen betalingstermijn wordt de reële waarde bepaald aan de hand van de contante waarde van de verwachte ontvangsten en worden er op basis van de effectieve rente rente-inkomsten ten gunste van de winst- en verliesrekening gebracht. Voorzieningen wegens oninbaarheid worden in mindering gebracht op de boekwaarde van de vordering.

Projecten
Projecten met meerdere deelnemers, die de NOM als subsidieaanvrager coördineert, worden in de balans verantwoord. De balanspost is het saldo van de gemaakte projectkosten en de ontvangen bijdragen. Personele kosten die subsidiabel zijn worden aan het project toegerekend en in mindering gebracht op de personele kosten van de NOM. Een eventuele eigen bijdrage van de NOM wordt ten laste van het resultaat gebracht. Indien ultimo het boekjaar de projectkosten hoger zijn dan de ontvangen bijdragen, wordt het saldo gepresenteerd onder overige vorderingen. Indien de ontvangen bijdragen hoger zijn dan de projectkosten, wordt het saldo onder kortlopende schulden gepresenteerd.

Kosten en opbrengsten met betrekking tot op projectbasis gefinancierde werkzaamheden van de NOM, die op verzoek van derden worden uitgevoerd, worden in de winst- en verliesrekening verantwoord.

Liquide middelen
Liquide middelen bestaan uit kas, banktegoeden en (direct opeisbare) deposito’s met een looptijd korter dan één jaar. Rekening-courantschulden bij banken zijn opgenomen onder schulden aan kredietinstellingen onder kortlopende schulden. Liquide middelen worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.

Voorzieningen
Voorzieningen worden gewaardeerd tegen, hetzij de nominale waarde van de uitgaven die naar verwachting noodzakelijk zijn om de verplichtingen en verliezen af te wikkelen, hetzij de contante waarde van die uitgaven.

Een voorziening wordt in de balans opgenomen, wanneer er sprake is van:
•    een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting die het gevolg is van een gebeurtenis in het verleden; en
•    waarvan een betrouwbare schatting kan worden gemaakt; en
•    het waarschijnlijk is dat voor afwikkeling van die verplichting een uitstroom van middelen nodig is.

Schulden
Schulden worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen reële waarde. Transactiekosten die direct zijn toe te rekenen aan de verwerving van de schulden worden in de waardering bij eerste verwerking opgenomen. Schulden worden na eerste verwerking gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, zijnde het ontvangen bedrag rekening houdend met agio of disagio en onder aftrek van transactiekosten.
Het verschil tussen de bepaalde boekwaarde en de uiteindelijke aflossingswaarde wordt op basis van de effectieve rente gedurende de geschatte looptijd van de schulden in de winst- en verliesrekening als interestlast verwerkt.

Grondslagen voor resultaatbepaling

Opbrengstverantwoording
Opbrengsten worden alleen verantwoord als er een redelijke zekerheid bestaat dat toekomstige voordelen naar de onderneming zullen toevloeien en dat deze voordelen betrouwbaar kunnen worden geschat.

Rente- en provisiebaten
Rentebaten worden tijdsevenredig verwerkt, rekening houdend met de effectieve rentevoet van de betreffende activa. De rentebaten worden alleen verantwoord indien het waarschijnlijk is dat de economische voordelen met betrekking tot de transactie naar de onderneming zullen toevloeien.

Dividenden
Dividenden van niet op vermogenswaarde gewaardeerde deelnemingen worden verantwoord in het jaar waarin het recht op het dividend ontstaat.

Verkoop van participaties
Opbrengsten uit de verkoop van participaties worden opgenomen in de opbrengsten tegen de reële waarde van de ontvangen of te ontvangen vergoeding, na aftrek van de boekwaarde van de participatie. Opbrengsten uit de verkoop van participaties worden in de winst- en verliesrekening verwerkt wanneer de belangrijkste risico’s en voordelen van eigendom aan de koper zijn overgedragen, de inning van de verschuldigde vergoeding waarschijnlijk is, de hiermee verband houdende kosten betrouwbaar kunnen worden ingeschat en er geen sprake is van aanhoudende managementbetrokkenheid bij de participaties.

De overdracht van risico’s en voordelen varieert naargelang de voorwaarden van de betreffende verkoopovereenkomst.

Diensten
Opbrengsten van verleende diensten worden in de winst- en verliesrekening als netto-omzet opgenomen naar rato van het stadium van voltooiing van de transactie op verslagdatum.
Het stadium van voltooiing wordt bepaald aan de hand van beoordelingen van de verrichte werkzaamheden. De opbrengsten van diensten worden verantwoord in het jaar waarin zij zijn verricht.

Overheidssubsidies
Overheidssubsidies worden aanvankelijk in de balans opgenomen als vooruit ontvangen baten zodra er redelijke zekerheid bestaat dat zij zullen worden ontvangen en dat zal worden voldaan aan de daaraan verbonden voorwaarden. Subsidies ter compensatie van gemaakte kosten worden systematisch als opbrengsten in de winst- en verliesrekening opgenomen in dezelfde periode als die waarin de kosten worden gemaakt.

Projectfinanciering
De opbrengsten van op projectbasis gefinancierde projecten worden in de winst- en verliesrekening opgenomen in de periode waar de opbrengsten betrekking op hebben.

Opbrengst detachering
Detacheringsopbrengsten worden systematisch als netto-omzet in de winst- en verliesrekening opgenomen in dezelfde periode als die waarin de kosten worden gemaakt.

Resultaat deelneming
De resultaten van deelnemingen die gedurende het boekjaar zijn verworven of afgestoten, worden vanaf het verwervingsmoment respectievelijk tot het moment van afstoting verwerkt in het resultaat.

Het resultaat is het bedrag waarmee de boekwaarde van de deelneming sinds de voorafgaande jaarrekening is gewijzigd als gevolg van het door de deelneming behaalde resultaat voor zover dit aan N.V. NOM wordt toegerekend.

Kosten
De kosten worden verantwoord in het jaar waarop zij betrekking hebben.

Saldo dotaties aan de voorziening voor financiële vaste activa
Verliezen bij afstoting van participaties of bij oninbaarheid van leningen worden afgeboekt op de daarvoor gevormde voorziening. Toevoegingen aan deze voorziening komen ten laste van het resultaat van het Financieringsbedrijf.

Rentelasten
Rentelasten worden tijdsevenredig verwerkt, rekening houdend met de effectieve rentevoet van de betreffende passiva. Bij de verwerking van de rentelasten wordt rekening gehouden met de verantwoorde transactiekosten op de ontvangen leningen die als onderdeel van de berekening van de effectieve rente worden meegenomen.

Personeelsbeloningen
Lonen, salarissen en sociale lasten worden op grond van de arbeidsvoorwaarden verwerkt in de winst-en-verliesrekening voor zover ze verschuldigd zijn aan werknemers.

Pensioenen
Toegekende pensioenaanspraken zijn gebaseerd op het salaris van de werknemer, onder aftrek van een AOW-franchise, rekening houdend met de leeftijd van een werknemer. Jaarlijks wordt geïndexeerd op basis van de consumentenprijsindex, met een maximum van 1,5%.

Toegekende pensioenaanspraken worden door middel van periodieke premiebetaling aan de pensioenverzekeraar af gefinancierd. Uitgangspunt is dat de in de verslagperiode te verwerken pensioenlast gelijk is aan de over die periode aan de pensioenverzekeraar verschuldigde pensioenpremies. Voor zover de verschuldigde premies op balansdatum nog niet zijn voldaan, wordt hiervoor een verplichting opgenomen. Als de op balansdatum reeds betaalde premies de verschuldigde premies overtreffen, wordt een overlopende actiefpost opgenomen voor zover sprake zal zijn van terugbetaling door de verzekeraar of van verrekening met in de toekomst verschuldigde premies.

Naast de premiebetalingen bestaan er geen andere verplichtingen.

Afschrijvingen op materiële vaste activa
Afschrijvingskosten vormen geen aparte regel in de winst-en-verliesrekening. Deze kosten zijn opgenomen in een ander onderdeel van de winst-en-verliesrekening, te weten algemene kosten. Voor inventaris wordt een afschrijvingspercentage van 20% per jaar gehanteerd. Voor een nadere specificatie worden verwezen naar de betreffende toelichting.

Belastingen
De belasting over het resultaat wordt berekend over het resultaat voor belastingen in de winst-en-verliesrekening, rekening houdend met beschikbare, fiscaal compensabele verliezen uit voorgaande boekjaren (voor zover niet opgenomen in de latente belastingvorderingen) en vrijgestelde winstbestanddelen en na bijtelling van niet-aftrekbare kosten. Tevens wordt rekening gehouden met wijzigingen die optreden in de latente belastingvorderingen en latente belastingschulden uit hoofde van wijzigingen in het te hanteren belastingtarief.

De opbrengsten uit participaties zijn voor de NOM geen opbrengsten waarover btw moet worden voldaan. Dit geldt ook voor het ontvangen van rente op leningen. Ten aanzien van vergoedingen die de NOM ontvangt voor het beheer van investeringsfondsen (voorzover er sprake is van niet ter gemeenschappelijke belegging bijeengebracht vermogen) is de NOM wel btw verschuldigd en wordt overeenkomstig gefactureerd aan de fondsen.

De vennootschap (en haar dochters) zijn met ingang van 1 januari 2016 op grond van de 'Wet modernisering Vpb-plicht overheidsondernemingen' belastingplichtig geworden voor de Vennootschapsbelasting.

Grondslagen voor het kasstroomoverzicht

Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode. De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht bestaan uit de liquide middelen, met uitzondering van deposito’s met een looptijd langer dan drie maanden. Kasstromen in vreemde valuta zijn omgerekend tegen een geschatte gemiddelde koers. Koersverschillen op geldmiddelen worden afzonderlijk in het kasstroomoverzicht getoond. Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest, ontvangen dividenden en winstbelastingen zijn opgenomen onder de kasstroom uit operationele activiteiten. Betaalde dividenden zijn opgenomen onder de kasstroom uit financieringsactiviteiten. De verkrijgingsprijs van de verworven groepsmaatschappij is opgenomen onder de kasstroom uit investeringsactiviteiten, voor zover betaling in geld heeft plaatsgevonden. De geldmiddelen die in de verworven groepsmaatschappij aanwezig zijn, zijn op de aankoopprijs in mindering gebracht. Transacties waarbij geen instroom of uitstroom van kasmiddelen plaatsvindt, waaronder financiële leasing, zijn niet in het kasstroomoverzicht opgenomen. De waarde van de gerelateerde activa en leaseverplichting zijn in de toelichting van balansposten verantwoord.  

Bepaling actuele waarde
Een aantal grondslagen en de toelichtingen in de jaarrekening vereisen de bepaling van de actuele waarde van zowel financiële als niet-financiële activa en verplichtingen. Ten behoeve van waardering en informatieverschaffing is de actuele waarde op basis van diverse methoden bepaald. Indien van toepassing wordt nadere informatie over de uitgangspunten voor de bepaling van de actuele waarde vermeld bij het onderdeel van deze toelichting dat specifiek op het betreffende actief of de betreffende verplichting van toepassing is.

Toelichting op geconsolideerde balans

Voor verwerking resultaat

Bedragen x € 1.000

Materiële vaste activa

1. Materiële vaste activa

De mutaties in de materiële vaste activa worden als volgt weergegeven:

1. Materiële vaste activa
Activa     2016     2015
Stand per 1 januari            
Verkrijgingsprijs   146     146  
Cum. waardeverminderingen            
en afschrijvingen   ‑23     -  
Boekwaarden     123     146
             
Mutaties            
Investeringen   -     -  
Desinvesteringen   -     -  
Afschrijvingen materiële vaste activa   ‑23     ‑23  
Afschrijvingen desinvesteringen   -     -  
      ‑23     ‑23
Stand per 31 december            
Verkrijgingsprijs   146     146  
Cum. waardeverminderingen            
en afschrijvingen   ‑46     ‑23  
Boekwaarden     100     123

Financiële vaste activa

2. Participaties

Het verloop van de participaties was als volgt:

2. Participaties
        2016     2015
  Verkrijgingswaarde            
  per 1 januari     48.337     42.864
Bij: Nieuwe participaties 1.430     2.954    
  Uitbreidingen / conversies 344     3.538    
      1.774     6.492  
Af: Faillissementen /            
  liquidaties ‑5.470     ‑819    
  Afgestoten participaties ‑3.064     ‑200    
      ‑8.534     ‑1.019  
               
Af: Deconsolidatie IFNN ‑350          
      ‑350        
        ‑7.110     5.473
  Nominaal bedrag            
  per 31 december     41.227     48.337
Af: Voorziening     ‑21.242     ‑28.785
        19.985     19.552

Het InnovatieFonds Noord-Nederland is per 30 juni 2016 gedeconsolideerd.

De benaderde marktwaarde van de participaties bedroeg ultimo 2016 circa € 101 miljoen (2015: € 96 miljoen).

Het verloop van de voorziening op de participaties was als volgt:

        2016     2015
  Voorziening per 1 januari     28.785     31.801
Bij: Vrijval t.l.v. resultaat i.v.m.            
  waardeveranderingen ‑742     ‑2.197    
      ‑742     ‑2.197  
Af: Vrijval door desinvestering /            
  afboekingen / faillissementen ‑6.801     ‑819    
      ‑6.801     ‑819  
        ‑7.543     ‑3.016
  Voorziening per 31 december     21.242     28.785

3. Vorderingen op participaties

Dit betreffen (converteerbare) achtergestelde leningen verstrekt in combinatie met een participatie in het aandelenkapitaal.

3. Vorderingen op participaties
        2016     2015
  Nominaal bedrag            
  per 1 januari     20.142     16.891
Bij: Nieuwe leningen 250     2.363    
  Uitbreiding leningen 791     2.998    
  Bijgeschreven rente 212     601    
      1.253     5.962  
Af: Aflossingen ‑1.670     ‑2.711    
  Herrubricering lening -     -    
  Conversie -     -    
  Afboekingen /            
  faillissementen ‑1.462     -    
      ‑3.132     ‑2.711  
        ‑1.879     3.251
  Nominaal bedrag            
  per 31 december     18.263     20.142
Af: Voorziening     ‑7.965     ‑10.754
        10.298     9.388

Het verloop van de voorziening op de vorderingen op participaties was als volgt:

        2016     2015
  Voorziening per 1 januari     10.754     8.818
Bij: Vrijval/dotatie t.l.v. resultaat i.v.m.            
  waardeveranderingen ‑1.328     1.936    
      ‑1.328     1.936  
Af: Vrijval door desinvestering / afboekingen            
  /faillissementen ‑1.461     -    
      ‑1.461     -  
        ‑2.789     1.936
  Voorziening            
  per 31 december     7.965     10.754

4. Overigen leningen u/g

Dit betreft (achtergestelde) leningen aan bedrijven waarin de NOM niet participeert in het aandelenkapitaal.

4. Overigen leningen u/g
        2016     2015
  Nominaal bedrag per            
  1 januari     6.742     6.918
Bij: Nieuwe leningen -     -    
  Uitbreiding leningen -     -    
  Bijgeschreven rente 88     72    
      88     72  
Af: Aflossingen ‑78     ‑220    
  Conversie            
  Afboekingen /            
  faillissementen ‑195     ‑28    
      ‑273     ‑248  
        ‑185     ‑176
  Saldo per 31 december     6.557     6.742
Af: Voorziening     ‑6.323     ‑6.438
        234     304

Het verloop van de voorziening op de overige leningen u/g was als volgt:

        2016     2015
  Voorziening per 1 januari     6.438     5.849
Bij: Dotatie t.l.v. resultaat i.v.m.            
  waardeveranderingen 80     617    
      80     617  
Af: Vrijval door            
  desinvesteringen /            
  afboekingen /            
  faillissementen ‑195     ‑28    
      ‑195     ‑28  
        ‑115     589
  Saldo per 31 december     6.323     6.438

5. Aanjaagfonds

Dit betreffen achtergestelde leningen aan bedrijven met een maximum van € 200.000

5. Aanjaagfonds
        2016     2015
  Nominaal bedrag per 1 januari     2.583     1.912
Bij: Nieuwe leningen 1.195     800    
  Uitbreiding leningen 425     165    
  Bijgeschreven rente 37     39    
      1.657     1.004  
Af: Aflossingen ‑182     ‑175    
  Afboekingen /            
  faillissementen ‑605     ‑158    
      ‑787     ‑333  
        870     671
  Saldo per 31 december     3.453     2.583
Af: Voorziening     ‑1.008     ‑1.151
        2.445     1.432

Het verloop van de voorziening op het Aanjaagfonds was als volgt:

        2016     2015
  Voorziening per 1 januari     1.151     474
Bij: Dotatie t.l.v. resultaat i.v.m.            
  waardeveranderingen 462     835    
      462     835  
Af: Vrijval door            
  desinvesteringen /            
  afboekingen /            
  faillissementen ‑605     ‑158    
      ‑605     ‑158  
        ‑143     677
  Saldo per 31 december     1.008     1.151

6. Pre Seed Capital Faciliteit (PSC)

Dit betreffen financieringen aan innovatieve starters middels participaties, leningen aan bedrijven en persoonlijke leningen

6. Pre Seed Capital Faciliteit (PSC)
      2016     2015
PSC Participaties   -     1  
PSC Leningen   74     128  
Totaal Pre Seed Faciliteit     74     129

PSC Participaties

Het verloop van deze post was in het verslagjaar als volgt:

PSC Participaties
        2016     2015
  Nominaal bedrag per 1 januari     121     121
Bij: Uitbreiding participaties -     -    
      -     -  
Af: Afboekingen/            
  Faillissementen ‑21     -    
      ‑21     -  
        ‑21     -
  Saldo per 31 december     100     121
Af: Voorziening     ‑100     ‑120
        -     1

Het verloop van deze voorziening op de PSC participaties was als volgt:

        2016     2015
  Voorziening per 1 januari     120     54
Bij: Dotatie t.l.v. resultaat i.v.m.            
  waardeveranderingen 1     66    
      1     66  
               
Af: Vrijval door desinvesteringen / afboekingen            
  / faillissementen ‑21     -    
      ‑21     -  
        ‑20     66
  Saldo per 31 december     100     120

PSC Leningen

Het verloop van deze post was in het verslagjaar als volgt:

PSC Leningen
        2016     2015
  Nominaal bedrag per 1 januari     395     432
Bij: Nieuwe leningen -     -    
  Bijgeschreven rente 13     21    
      13     21  
Af: Aflossingen ‑55     ‑58    
  Afboekingen /            
  faillissementen ‑65     -    
      ‑120     ‑58  
        ‑107     ‑37
  Saldo per 31 december     288     395
Af: Voorziening     ‑215     ‑267
        73     128

Het verloop van de voorziening op de PSC lening was als volgt:

        2016     2015
  Voorziening per 1 januari     267     229
Bij: Dotatie t.l.v. resultaat i.v.m.            
  waardeveranderingen 13     38    
      13     38  
Af: Vrijval door desinvesteringen / afboekingen            
  / faillissementen ‑65     -    
      ‑65     -  
        ‑52     38
  Saldo per 31 december     215     267

Een overzicht van de participaties en leningen u/g per 31 december 2016 is vermeld in de bijlagen.

Gemiddelde rentepercentages leningen

De volgende gemiddelde rentepercentages voor leningen <1 jaar, 1-5 jaar en > 5 jaar zijn in 2016 bij de NOM gehanteerd:

< 1 jaar 9,6%
1 -5 jaar 9,6%
> 5 jaar 9,9%

Vlottende activa

7. Vorderingen en overlopende activa

7. Vorderingen en overlopende activa
      2016     2015
Te vorderen subsidie inzake            
apparaatskosten   691     138  
Debiteuren   382     466  
Projecten   116     506  
Pensioenen   -     45  
Te ontvangen interest op liquide middelen   33     400  
Vordering op IFNN   22     -  
Overige vorderingen   85     376  
      1.329     1.931

Debiteuren

Debiteuren
      2016     2015
             
Uitstaande vorderingen   382     466  
Voorziening oninbaarheid   -     -  
Stand per 31 december     382     466

Projecten

Projecten
      2016     2015
AOP   -     447  
Food2020   70     26  
Agrobiopolymeren   -     20  
Biobased non-food   46     13  
Overige projecten   -     -  
Stand per 31 december     116     506

In de vorderingen en overlopende activa is een bedrag van € 116.000 (projecten) inbegrepen, die betrekking heeft op een periode langer dan één jaar (2015: € 39.000).

8. Liquide middelen

Voor een verklaring van de mutatie van het saldo liquide middelen wordt verwezen naar het geconsolideerd kasstroomoverzicht. In de liquide middelen zijn de volgende deposito’s begrepen:

8. Liquide middelen
Looptijd tot 2016 2015
Geen looptijd € 10,0 miljoen € 2,3 miljoen
Geen looptijd € 2,5 miljoen -
Geen looptijd € 2,5 miljoen € 2,5 miljoen
Geen looptijd € 5,0 miljoen -
Geen looptijd € 1,5 miljoen -
Geen looptijd   € 4,2 miljoen
Geen looptijd € 1,4 miljoen -
Geen looptijd € 2,5 miljoen -
Geen looptijd € 4,2 miljoen € 15,2 miljoen
17 januari 2017 (vervroegd beëindigd in 2016) - € 4,8 miljoen
17 februari 2017 (vervroegd beëindigd in 2016) - € 4,3 miljoen
11 september 2017 (vervroegd beëindigd in 2016) - € 5,2 miljoen
  € 29,6 miljoen € 38,5 miljoen

De deposito’s zijn direct opeisbaar, evenals de liquide middelen.
Het gemiddelde rendement op de liquide middelen bedraagt 1,1% (2015: 1,0%).

9. Groepsvermogen

Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting op de vennootschappelijke balans.

9. Groepsvermogen

10. Voorzieningen

Het verloop van de voorziening dienstjubilea in het verslagjaar was als volgt:

10. Voorzieningen
      2016     2015
Stand per 1 januari     81     82
Dotatie ten laste van winst- en verliesrekening 13     3    
Vrijval dotatie 2014       ‑3    
Jubileumuitkeringen ‑11     ‑1    
      2     ‑1
Stand per 31 december     83     81

De voorziening dienstjubilea is gevormd ten behoeve van toekomstige uitkeringen inzake 10- en 20-jarige dienstjubilea. De voorziening is opgenomen voor de personeelsleden, die voor de pensioendatum het jubileum kunnen halen. Daarbij is op basis van de leeftijd van de werknemers rekening gehouden met de kans dat het dienstverband voor het bereiken van 10- en 20 jarige jubileum wordt beëindigd. De voorziening is opgenomen voor de aan de verstreken dienstjaren toe te rekenen verplichting. Van de voorziening is een bedrag van € 6.572 als kortlopend (korter dan 1 jaar) aan te merken.

11. Kortlopende schulden

11. Kortlopende schulden
      2016     2015
Belastingen en sociale            
verzekeringen   538     346  
Reservering vakantietoeslag   111     103  
Reservering vakantiedagen   99     99  
Nog te betalen kosten   12.873     85  
Projecten   2.758     357  
Crediteuren   119     149  
Pensioenen   -     -  
Vooruit ontvangen subsidie            
Provincie Drenthe   170     170  
Overige schulden   4.142     138  
      20.810     1.447

In de kortlopende schulden is een bedrag van € 12.000.000 aan nog te betalen dividend opgenomen. Daarnaast wordt er een bedrag van € 2.757.634 (2015: € 356.895) verantwoord, zijnde de projecten die, in de meeste gevallen, een looptijd van langer dan 1 jaar hebben.

Onder de overige schulden is een bedrag van € 4.000.000 verantwoord. Dit bedrag is eind 2016 van de Provincie Drenthe ontvangen om als garantiestelling ingezet te kunnen worden voor acquisitietrajecten. In 2017 worden met de Provincie Drenthe nadere afspraken gemaakt over het inzetten van deze garantiestelling. Door het ontbreken van deze formalisering in 2016 is de volledige € 4.000.000 direct opeisbaar door de Provincie Drenthe en zodoende opgenomen als kortlopende schuld.

Financiële instrumenten

Algemeen

De NOM maakt in de normale bedrijfsuitoefening gebruik van financiële instrumenten die in de balans zijn opgenomen. De NOM handelt niet in deze financiële instrumenten en heeft procedures en gedragslijnen om de omvang van het kredietrisico bij elke tegenpartij of markt te beperken. Bij het niet-nakomen door een tegenpartij van aan de NOM verschuldigde betalingen blijven eventuele daaruit voortvloeiende verliezen beperkt tot de waarde van de desbetreffende posten.

Kredietrisico

De vorderingen uit hoofde van leningen zijn niet in overwegende mate geconcentreerd bij één of enkele participaties en overige ondernemingen. Bij deze leningen is sprake van een vast rentepercentage over de gehele looptijd. De leningen worden aangehouden tot het einde van de looptijd. De onderneming heeft derhalve als beleid om geen afgeleide financiële instrumenten te gebruiken om (tussentijdse) rentefluctuaties te beheersen.

Renterisico

Het renterisico is beperkt tot eventuele veranderingen in de marktwaarde van opgenomen en uitgegeven leningen.

Marktwaarde

De marktwaarde van de in de balans verantwoorde financiële instrumenten, waaronder leningen, liquide middelen en kortlopende schulden, benadert de boekwaarde ervan.

Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen

Claims

De NOM heeft tegen een onderneming een claim ingediend die door haar/hen worden betwist. Hoewel de afloop van deze geschillen niet met zekerheid kan worden voorspeld, wordt – mede op grond van ingewonnen juridisch advies – aangenomen dat deze geen nadelige invloed van betekenis zal hebben op de geconsolideerde financiële positie, anders dan waarvoor een voorziening is gevormd.

Optierechten

Bij een aantal participaties heeft de NOM aan medeaandeelhouders het recht van aankoop op de door de NOM gehouden aandelen verleend (call optie). Tevens heeft de NOM in sommige gevallen het recht bedongen haar aandelen aan medeaandeelhouders te kunnen verkopen (put optie). Het totaalbedrag van deze opties bedraagt ca. € 3,4 miljoen (2015: € 3,3 miljoen). De NOM heeft in 2016 geen verplichtingen bij verkoop van aandelen (2015: geen verplichtingen).

Garanties

Er zijn ultimo 2016 geen openstaande garanties.

Lease

Er zijn ultimo 2016 geen leasecontracten.

Huur

Voor het kantoorpand aan de Paterswoldseweg 810 te Groningen is per 1 november 2014 een huurovereenkomst aangegaan voor de duur van 5 jaar. De restantverplichting op balansdatum bedraagt circa € 0,6 miljoen, waarvan circa € 0,2 miljoen betrekking heeft op het volgende boekjaar.

Stortingsverplichtingen

Ultimo 2016 staat er een bedrag van € 13,5 miljoen aan stortingsverplichtingen voor participaties en/of leningen u/g aan 30 ondernemingen gereserveerd.

Additionele financiering

In 2016 is er met de subsidiënten een additionele financiering op de exploitatiekosten van het Ontwikkelbedrijf van € 4,0 miljoen, voor de periode 2016 en volgende jaren, overeengekomen. In 2016 is de additionele financiering uitgekomen op € 591k. Voor de periode 2017 en volgende jaren resteert een op te vragen additionele financiering van € 3,4 miljoen.

Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening

Voor verwerking resultaat

Bedragen x € 1.000

12. Rente- en provisiebaten

12. Rente- en provisiebaten
      2016     2015
             
Rente leningen u/g   1.329     1.563  
Rente leningen Aanjaagfonds   263     172  
Rente leningen Pre Seed Capital   29     35  
Rente op liquide middelen   447     513  
Provisies   22     102  
Provisies Aanjaagfonds   16     16  
Provisies Pre Seed Capital   -     -  
      2.106     2.401

13. Ontvangen dividenden

Gedurende het verslagjaar is € 4.705.053 aan dividenduitkeringen ontvangen (2015: € 3.903.826).

14. Opbrengst commissariaten

In 2016 had de NOM bij 9 participaties een zetel in de Raad van Commissarissen waarvoor een vergoeding in rekening is gebracht (2015: 9).

15. Resultaat verkopen participaties

15. Resultaat verkopen participaties
        2016     2015
  Gerealiseerde opbrengst            
  verkopen participaties   10.168     274  
Af: Aanschafwaarde            
  participaties   ‑3.064     -  
        7.104     274
Bij: Vrijval voorziening     1.331     -
        8.435     274

16. Beheer fondsen

De NOM ontvangt een vergoeding voor het beheer van het Doefonds, Fryslân, MKB Fonds Drenthe, Investeringsfonds Groningen en het GROEIfonds. Sinds 2015 wordt de ontvangen beheervergoeding separaat opgenomen in de geconsolideerde winst- en verliesrekening. De beheervergoeding is in 2016 uitgekomen op € 735.907 (2015: € 617.066).

17. Ministerie van Economische Zaken

De bijdrage van het Ministerie van Economische Zaken is een bijdrage in de exploitatie van het Ontwikkelingsbedrijf en bedraagt maximaal € 1.056.000 in 2016.

18. Additionele financiering

Met de subsidiënten is voor 2016 een additionele subsidiebijdrage voor het Ontwikkelbedrijf van € 591.000 overeengekomen.

19. Bijdrage Provincies en Gemeenten

De provincies Groningen, Fryslân en Drenthe dragen in totaal € 525.000 bij in de exploitatie van het Ontwikkelingsbedrijf. Daarnaast dragen vijf gemeenten € 146.000 bij in de kosten die worden gemaakt voor acquisitie. In 2016 is er vanuit de provincies geen bijdrage in de acquisitie ontvangen.

20. Projectfinanciering

De projectfinanciering bestaat uit de rechtstreekse bijdrage van de provincies Groningen, Fryslân en Drenthe in het project Greenlincs (€ 200.000). Daarnaast zijn er bijdragen voor de projecten Acquisitieplan Eemsdelta en WCCS (€ 159.000) ontvangen.

21. Opbrengst Detachering

In 2016 is er één werknemer volledig gedetacheerd aan TCNN. De opbrengst van deze detachering bedraagt in totaal € 138.612.

22. Bijdrage Business Development clusterorganisaties

Vanuit de provincies is er een bijdrage van € 500.000 ontvangen voor de BD clusters Energie, Life Sciences, HTSM, Water en Greenlincs. Hiervan is € 200.000 bestemd voor de clusterorganisaties Energy Valley (Energie) en Healthy Ageing Network Northern Netherlands (Life Sciences). Beide organisaties hebben de bijdrage opgevraagd in 2016.

23. Diensten aan derden

De diensten aan derden bestaan voornamelijk uit verricht projectmanagement voor derden.

24. Personeelskosten

In 2016 waren gemiddeld 38,4 FTE in dienst van de NOM, in 2015 waren dat gemiddeld 38,8 FTE. Alle personeelsleden waren werkzaam in Nederland. De personeelsomvang is als volgt te verdelen over de afdelingen:

      2016     2015
Finance     14,4     12,7
Ontwikkelbedrijf     12,4     10,9
Projecten     3,0     6,2
Overhead (incl. administratie en communicatie)     8,6     9,0
      38,4     38,8

De personeelskosten zijn als volgt te specificeren:

      2016     2015
Salarissen   3.094     3.067  
Doorbelaste            
personeelskosten   ‑367     ‑450  
Sociale lasten   398     474  
Pensioenlasten   513     459  
Uitzendkrachten   48     50  
Vergoeding woon-werk   25     26  
Overige personeelskosten   275     345  
      3.986     3.971

Van het totaal aan personeelskosten heeft € 598.393 betrekking op de gesubsidieerde projecten Greenlincs en Flinc NXT. Vanuit het Ontwikkelbedrijf is er € 65.983 doorbelast aan Finance in verband met uitgevoerde activiteiten voor het financieringsbedrijf (2015: € 111.908).

Bezoldiging bestuurder en Raad van Commissarissen

Bezoldiging bestuurder
In onderstaande tabel is de bezoldiging (in €) van de bestuurder weergegeven:

      2016     2015
Belastbaar loon,            
incl. sociale premies*   172.711     174.658  
Pensioenbijdrage**   31.697     29.679  
Totaal     204.408     204.337

* Inclusief 100+ compensatie regeling.
** De pensioenregeling betreft een middelloonregeling, uitgaande van pensionering op de AOW-gerechtigde leeftijd. Er is geen systeem van prestatiebonussen van kracht.

Bezoldiging commissarissen
De bezoldiging van de commissarissen bedroeg in 2016 exclusief BTW € 53.500 (2015: € 59.705).
Ultimo 2016 waren 4 commissarissen aan de vennootschap verbonden (2015: 5).

Bezoldiging investment committee
De bezoldiging van de IC Leden bedroeg in 2016 exclusief BTW € 19.417 (2015: -).
Ultimo 2016 waren 3 IC leden aan de vennootschap verbonden (2015: -).

25. Overige kosten

25. Overige kosten
      2016     2015
Algemene kosten   840     932  
Projectkosten   1.168     1.153  
Overige kosten   16     19  
      2.024     2.104

Onder de algemene kosten worden onder meer de kosten van huisvesting, automatisering en public relations verantwoord. De projectkosten bestaan uit de onderzoeks- en beheerkosten van het Financieringsbedrijf, de acquisitiekosten van Foreign Direct Investment en de kosten van Business Development, Greenlincs en Flinc. De overige kosten bestaan voornamelijk uit kosten voor VKF III en DPM.

26. Saldo van dotaties aan de voorziening voor financiële vaste activa

26. Saldo van dotaties aan de voorziening voor financiële vaste activa
      2016     2015
             
Vrijval voorziening voor participaties   ‑742     ‑2.197  
Vrijval/dotatie voorziening voor vorderingen op            
participaties   ‑1.327     1.936  
Dotatie aan voorziening voor overige            
vorderingen   80     617  
Dotatie aan voorziening Aanjaagfonds   462     835  
Dotatie aan voorziening Pre Seed Capital   14     104  
Dotatie voorziening dubieuze debiteuren            
m.b.t. participaties   -     -  
      ‑1.513     1.295

27. Belastingen

27. Belastingen
      2016     2015
             
Resultaat vóór belastingen   14.659        
             
Latente vennootschapsbelasting   -        
Acute vennootschapsbelasting huidig boekjaar   187        
Vennootschapsbelasting voorgaande boekjaren   -        
             
Belasting over het resultaat     187      

De belastingdruk bedraagt 1,3% en wijkt hiermee af van de nominale belastingdruk van 20-25%. Dit wordt veroorzaakt door baten die vallen onder de deelnemingsvrijstelling.

Transacties met verbonden partijen

Van transacties met verbonden partijen is sprake wanneer een relatie bestaat tussen de onderneming, haar deelnemingen en hun bestuurders en leidinggevende functionarissen.

Er hebben zich geen transacties met verbonden partijen voorgedaan op niet zakelijke grondslag.

Toelichting op het geconsolideerd kasstroomoverzicht

Toelichting op de kasstromen
Het saldo liquide middelen van de NOM is gedurende het boekjaar 2016 met € 1,8 miljoen gedaald, tot € 39,1 miljoen. Aan de ene kant is er een positieve kasstroom gerealiseerd door onder meer de opbrengsten op participaties en ontvangen dividenden. Hier staat een negatieve kasstroom tegenover door onder meer de uitkeringen van dividenden aan de aandeelhouders (€ 22,0 miljoen) . De operationele activiteiten laten een positieve kasstroom zien van € 14,0 miljoen.

 

Enkelvoudige balans

Voor verwerking resultaat (bedragen x € 1.000)

      2016     2015
Activa            
Materiële vaste activa            
Inventaris 28   100     123  
      100     123
             
Financiële vaste activa            
Deelnemingen 29   22.202     19.682  
Overige effecten 30 t/m 34   32.197     29.623  
      54.399     49.305
Vlottende activa            
Vorderingen en overlopende activa 35   1.306     2.257  
Liquide middelen 36   32.368     36.642  
      33.674     38.899
             
Totaal activa     88.173     88.327
             
Passiva            
Eigen Vermogen            
Gestort en opgevraagd kapitaal 37   51.900     51.899  
Overige reserves 38   ‑13.620     17.565  
Onverdeelde winst 39   14.472     2.815  
      52.752     72.279
Voorzieningen            
Personeelsvoorzieningen 40     84     81
             
Kortlopende schulden 41     35.337     15.967
           
Totaal passiva     88.173     88.327

Enkelvoudige winst- en verliesrekening

      2016     2015
             
Resultaat uit deelnemingen   2.520     58  
Vennootschappelijk resultaat na belastingen   11.952     2.757  
Resultaat na belastingen     14.472     2.815

Toelichting behorende tot de enkelvoudige jaarrekening 2016

De enkelvoudige jaarrekening maakt deel uit van de jaarrekening 2016 van de onderneming. Ten aanzien van de enkelvoudige winst- en verliesrekening van de onderneming is gebruik gemaakt van de vrijstelling ingevolge artikel 2:402 BW.

Voor zover posten uit de enkelvoudige balans en enkelvoudige winst- en verliesrekening hierna niet nader zijn toegelicht, wordt verwezen naar de toelichting op de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening.

Vergelijking met voorgaand jaar

De gehanteerde grondslagen van waardering, van resultaatbepaling en van presentatie zijn ongewijzigd ten opzichte van vorig jaar, zoals opgenomen in de toelichting behorende tot de geconsolideerde jaarrekening.

Grondslagen voor de waardering

Grondslagen voor de waardering van activa en passiva en de resultaatbepaling
De grondslagen voor de waardering van activa en passiva en de resultaatbepaling zijn gelijk aan die voor de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening, met uitzondering van het volgende:

Resultaat deelnemingen
Het aandeel in het resultaat van ondernemingen waarin wordt deelgenomen omvat het aandeel van de onderneming in de resultaten van deze deelnemingen.

 

Toelichting op de enkelvoudige balans

28. Inventaris

Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting op de geconsolideerde balans.

29. Deelnemingen

De deelnemingen in VKF III B.V., DPM B.V. en POG B.V. worden gewaardeerd tegen netto vermogenswaarde. Het verloop gedurende het boekjaar was als volgt:

29. Deelnemingen
        2016     2015
               
  Stand per 1 januari   19.682     19.624  
Bij: Resultaat deelnemingen   2.520     58  
  Saldo per 31 december     22.202     19.682

30. Participaties

Het verloop van de participaties was als volgt:

        2016     2015
  Verkrijgingswaarde per            
  1 januari     46.031     40.907
Bij: Nieuwe participaties 1.430   2.993  
  Uitbreidingen / conversies 344     3.150    
      1.774     6.143  
Af: Faillissementen /            
  afboekingen -     ‑819    
  Vervreemde participaties ‑8.510     ‑200    
      ‑8.510     ‑1.019  
        ‑6.736     5.124
  Nominaal bedrag            
  per 31 december     39.295     46.031
Af: Voorziening     ‑19.915     ‑27.342
        19.380     18.689

Het verloop van de voorziening op de participaties was als volgt:

        2016   2015
               
  Voorziening per 1 januari     27.342     30.411
Bij: Vrijval t.l.v. resultaat i.v.m. waardeveranderingen ‑627     ‑2.250    
      ‑627     ‑2.250  
Af: Vrijval door            
  desinvesteringen /            
  afboekingen /            
  faillissementen ‑6.800     ‑819    
      ‑6.800     ‑819  
        ‑7.427     ‑3.069
  Voorziening            
  per 31 december     19.915     27.342

31. Vorderingen op participaties

Dit betreffen (converteerbare) achtergestelde leningen verstrekt in combinatie met een participatie in het aandelenkapitaal. Het verloop van deze post was in het verslagjaar als volgt:

31. Vorderingen op participaties
        2016     2015
  Nominaal bedrag            
  per 1 januari     20.127     16.856
Bij: Nieuwe leningen 250     2.363    
  Uitbreiding leningen 791     2.998    
  Bijgeschreven rente 212     601    
      1.253     5.962  
Af: Aflossingen ‑1.668     ‑2.303    
  Herrubricering lening -     -    
  Doorplaatsing / conversie -     -    
  Afboekingen /            
  faillissementen ‑1.462     ‑388    
      ‑3.130     ‑2.691  
        ‑1.877     3.271
  Nominaal bedrag            
  per 31 december     18.250     20.127
Af: Voorziening     ‑7.951     ‑10.754
        10.299     9.373

Het verloop van de voorziening op de vorderingen was als volgt:

        2016   2015
               
  Voorziening per 1 januari     10.754     8.819
Bij: Dotatie t.l.v. resultaat i.v.m.            
  waardeveranderingen 1.341     1.935    
      1.341     1.935  
Af: Vrijval door            
  desinvesteringen / afboekingen            
  / faillissementen ‑1.462     -    
      ‑1.462     -  
        ‑2.803     1.935
  Voorziening            
  per 31 december     7.951     10.754

32. Overige leningen u/g

Het verloop van de participaties was als volgt:

32. Overige leningen u/g
        2016     2015
  Nominaal bedrag per            
  1 januari     6.160     6.188
Bij: Nieuwe leningen -     -    
  Uitbreiding leningen -     -    
  Bijgeschreven rente 84     47    
      84     47  
Af: Aflossingen -     ‑75    
  Afboekingen /            
  faillisementen -     -    
      0     ‑75  
        84     ‑28
  Saldo per 31 december     6.244     6.160
Af: Voorziening     6.244     6.160
        -     -

Dit betreft achtergestelde leningen aan bedrijven waarin de NOM niet participeert in het aandelenkapitaal.

Het verloop van de voorziening op de overige leningen u/g was als volgt:

        2016     2015
               
  Voorziening per 1 januari     6.160     5.548
Bij: Dotatie t.l.v. resultaat i.v.m.            
  waardeveranderingen 84     613    
      84     612  
Af: Vrijval door            
  desinvesteringen / afboekingen            
  / faillissementen -     -    
      -     -  
        84     612
  Saldo per 31 december     6.244     6.160

Een overzicht van de participaties en leningen u/g per 31 december 2016 is vermeld in de bijlagen.

33. Aanjaagfonds

Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting op de geconsolideerde balans.

34. Pre Seed Capital Faciliteit

Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting op de geconsolideerde balans.

35. Vorderingen en overlopende activa

35. Vorderingen en overlopende activa
      2016     2015
Te vorderen van            
subsidiënten inzake            
apparaatskosten   691     138  
Debiteuren   367     459  
Projecten   116     507  
Pensioenen   -     45  
Te ontvangen interest op liquide middelen   28     379  
Vordering op IFNN   22     354  
Overige vorderingen   82     375  
      1.306     2.257

In de vorderingen en overlopende activa is een bedrag van € 116.000 (projecten) begrepen, die betrekking heeft op een periode langer dan één jaar (2015: € 39.000).

36. Liquide middelen

Voor een verklaring van de mutatie van het saldo liquide middelen wordt verwezen naar het geconsolideerd kasstroomoverzicht. In de liquide middelen zijn de volgende deposito’s begrepen:

36. Liquide middelen
Looptijd tot 2016 2015
Geen looptijd € 10,0 miljoen € 2,3 miljoen
Geen looptijd € 2,5 miljoen -
Geen looptijd € 1,5 miljoen -
Geen looptijd - € 4,2 miljoen
Geen looptijd € 5,0 miljoen -
Geen looptijd - -
Geen looptijd - -
Geen looptijd € 4,2 miljoen € 15,2 miljoen
17 januari 2017 (vervroegd beëindigd in 2016) - € 4,8 miljoen
17 februari 2017 (vervroegd beëindigd in 2016) - € 4,3 miljoen
11 september 2017 (vervroegd beëindigd in 2016) - € 5,2 miljoen
  € 23,2 miljoen € 36,0 miljoen

De deposito’s zijn direct opeisbaar evenals de overige liquide middelen.

Het gemiddelde rendement op de liquide middelen bedraagt 1,3% (2015: 1,0%).

Passiva

37. Gestort en opgevraagd kapitaal

37. Gestort en opgevraagd kapitaal
57.186 Aandelen A nominaal € 453,78 25.950
57.186 Aandelen B nominaal € 453,78 25.950
  51.900

De verdeling van het aandelenkapitaal per 31 december 2015 is als volgt:

Staat der Nederlanden 50,00%
Provincie Groningen 16,66%
Provincie Fryslân 16,67%
Provincie Drenthe 16,67%
  100,00%

38. Overige reserves

38. Overige reserves
        2016     2015
               
  Saldo begin boekjaar     17.565     18.557
Bij: Winstbestemming: resultaat            
  voorgaand jaar   2.815     9.010  
        2.815     9.010
Af: Dividenduitkering   ‑22.000     ‑10.002  
Af: Nog te betalen dividend   ‑12.000        
        ‑34.000     ‑10.002
  Saldo per 31 december     ‑13.620     17.565

39. Onverdeelde winst

Het verloop in het verslagjaar is als volgt:

39. Onverdeelde winst
        2016     2015
  Stand per 1 januari     2.815     9.010
Af: Winstbestemming   ‑2.815     ‑9.010  
Bij: Resultaat boekjaar na belastingen   14.472     2.815  
        11.657     ‑6.195
  Saldo per 31 december     14.472     2.815

40. Personeelsvoorzieningen

Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting op de geconsolideerde balans.

41. Kortlopende schulden

41. Kortlopende schulden
      2016     2015
Belastingen en sociale            
verzekeringen   538     346  
Reservering vakantietoeslag   111     103  
Reservering vakantiedagen   99     99  
Nog te betalen kosten   12.873     85  
Projecten   2.758     357  
Crediteuren   119     149  
Overige schulden   4.016     5  
Pensioenen   -     -  
Rekening courant VKF III   14.823     14.823  
      35.337     15.967

In de kortlopende schulden is een bedrag van € 12.000.000 aan nog te betalen dividend opgenomen. Daarnaast wordt er een bedrag van € 2.757.634 (2015: € 356.895) verantwoord, zijnde de projecten die, in de meeste gevallen, een looptijd van langer dan 1 jaar hebben.

Onder de overige schulden is een bedrag van € 4.000.000 verantwoord. Dit bedrag is eind 2016 van de Provincie Drenthe ontvangen om als garantiestelling ingezet te kunnen worden voor acquisitietrajecten. In 2017 worden met de Provincie Drenthe nadere afspraken gemaakt over het inzetten van deze garantiestelling. Door het ontbreken van deze formalisering in 2016 is de volledige € 4.000.000 direct opeisbaar door de Provincie Drenthe en zodoende opgenomen als kortlopende schuld.

Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen

Claims

Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting op de geconsolideerde balans.

Optierechten

Bij een aantal participaties heeft de NOM aan medeaandeelhouders het recht van aankoop op de door de NOM gehouden aandelen verleend (call optie). Tevens heeft de NOM in sommige gevallen het recht bedongen haar aandelen aan medeaandeelhouders te kunnen verkopen (put optie). Het totaalbedrag van deze opties bedraagt ca. € 3,3 miljoen (2015: € 3,2 miljoen). De NOM heeft in 2016 geen verplichtingen bij verkoop van aandelen (2015: geen verplichtingen).

Garanties

Er zijn ultimo 2016 geen openstaande garanties.

Lease

Ultimo 2016 zijn er geen leasecontracten.

Huur

Voor het kantoorpand aan de Paterswoldseweg 810 te Groningen is per 1 november 2014 een huurovereenkomst aangegaan voor de duur van 5 jaar. De restantverplichting op balansdatum bedraagt ca. € 0,6 miljoen, waarvan ca.   € 0,2 miljoen betrekking heeft op het volgende boekjaar.

403-verklaring

Inzake alle 100% geconsolideerde deelnemingen is een 403-verklaring afgegeven.

Stortingsverplichtingen

Ultimo 2016 staat er een bedrag van € 13,5 miljoen aan stortingsverplichtingen voor participaties en/of leningen u/g aan 30 ondernemingen gereserveerd.

Additionele financiering

In 2016 is er met de subsidiënten een additionele financiering op de exploitatiekosten van het Ontwikkelbedrijf van € 4,0 miljoen, voor de periode 2016 en volgende jaren, overeengekomen. In 2016 is de additionele financiering uitgekomen op € 591k. Voor de periode 2017 en volgende jaren resteert een op te vragen additionele financiering van € 3,4 miljoen.

Toelichting op de vennootschappelijke winst- en verliesrekening

Statutaire winst- bestemmingsregeling en winstbestemming 2016

De directie stelt voor om, in overeenstemming met de winstbestemmingsregeling opgenomen in artikel 24 van de statuten, de winst van 2016 ad € 14.471.998 toe te voegen aan de overige reserves.

Gemiddeld aantal werknemers

Gedurende het jaar 2016 waren er gemiddeld 43 (38,4 fte) medewerkers in dienst (2015: 40 - 38,8 fte).

In 2016 waren er 0 werknemers werkzaam buiten Nederland (2015: 0).

 

Het resultaat uit deelnemingen betreft het saldo van de resultaten van Venture Kapitaal
Fonds III B.V., B.V. Drentse Participatiemaatschappij en Participatiemaatschappij Ondernemend Groningen B.V.

 

 


Groningen, 12 mei 2017

Directie
Drs. S. Jansen




 

Raad van Commissarissen
Prof. dr. ir. R. Rabbinge (voorzitter)
Mw. A.M.C. Kuks
Dhr. B.P. Woldring
Mr. S.E. Korthuis