Kerntaken NOM

De Vries Trappen

Kerntaken NOM

Wat doet NOM Finance?

NOM Finance verstrekt risicodragend kapitaal aan kansrijke MKB-ondernemingen in Noord-Nederland. Dat doen we in de vorm van aandelenkapitaal, achtergestelde leningen of een combinatie van beide. Zo kunnen ondernemingen starten of groeien. Hiermee dragen we bij aan duurzame werkgelegenheid, innovatie binnen ondernemingen en de realisatie van groei- en overnameplannen. Veel van deze ondernemingen zijn startups; technologie-gedreven en innovatieve bedrijven in de topsectoren. Ook bedrijven waar groei, overname of bedrijfsopvolging aan de orde is, vormen een belangrijk deel van onze doelgroep. De bedrijven waar wij in investeren, zijn gezond en bieden business cases met een goed rendementsperspectief. Echter, vanuit investeringsoogpunt brengen twee aspecten hoge risico’s met zich mee: bij jonge innovatieve bedrijven zijn zowel de technologieën als de onderneming als geheel nog in ontwikkeling. Wij zijn bereid een risicoprofiel te accepteren waar de markt (banken of andere investeerders) voor terugdeinst. Het is daarom reëel rekening te houden met een minimaal rendement of zelfs afboekingen op de investeringen.

Onze aandeelhouders hebben bij de oprichting van de NOM kapitaal ingebracht. Met de opbrengsten van de financieringsactiviteiten financiert NOM Finance haar eigen activiteiten, inclusief apparaatskosten. Daarnaast moet de koopkracht van het beschikbaar gestelde vermogen in stand gehouden worden zodat we in de toekomst risicodragend kapitaal kunnen blijven verstrekken. Dat wil zeggen dat het financieringsbedrijf jaarlijks na aftrek van kosten, in vijfjarig perspectief een rendement dient te boeken dat ten minste gelijk is aan het gemiddelde inflatiepercentage van die periode.

NOM Finance werkt bij de totstandkoming van een financiering, in afwisselende constellaties, samen met de onderneming en haar ondernemer, adviseurs, banken, private investeerders en participatiemaatschappijen. Ook wordt de samenwerking gezocht met partijen die nieuwe vormen van financiering aanbieden, zoals kredietunies en crowdfunding platforms. De financiële betrokkenheid van NOM Finance is altijd voor een bepaalde periode. Daarna worden de aandelen (terug)verkocht, wordt de eventuele lening afgelost en investeren we met de opbrengst in andere bedrijven. Hiermee geven we invulling aan het uitgangspunt van een revolverend fonds zonder einddatum.

Naast een actieve marktbenadering gericht op nieuwe en groeiende bedrijven in de topsectoren en de regionale speerpunten, investeren we ook in Management Buy-Out (MBO) en Management Buy-In (MBI) trajecten en bedrijfsovernames binnen het bestaande MKB in Noord-Nederland. Eén van de doelstellingen van de NOM is gezonde bedrijven binnen de regio een continuïteitsbasis te geven en daarmee economische waarde voor de regio te behouden en uit te breiden. In geval van overnametrajecten neemt NOM Finance een actieve rol in zowel de financiering als het benaderen van overnamekandidaten. Met de (toekomstige) rendementen van MBO’s, MBI’s en bedrijfsovernames kunnen de hoge risico’s van onze investeringen in startende en jonge bedrijven met een hoog risicoprofiel deels gemitigeerd worden. Ook kunnen we hierdoor binnen de totale portefeuille onze rendementsdoelstelling behalen. Met deze strategie creëert en houdt NOM Finance een gebalanceerde portefeuille van startende en bestaande (groeiende) bedrijven.

Onderscheidende marktpositie

NOM Finance onderscheidt zich van andere (private) participatiemaatschappijen door een langere termijn focus. We zijn een actieve aandeelhouder en denken mee met de ondernemer bij het realiseren van plannen. Ons uitgangspunt is het aangaan van een duurzame samenwerking met de bedrijven waarmee wij een financieringsrelatie hebben. Dit wordt niet alleen vormgegeven door middel van actief beheer maar ook door het in veel gevallen instellen van een Raad van Commissarissen of Raad van Advies waarbij de NOM een lid voordraagt. Dit alles met als doel de onderneming te laten groeien en haar doelstellingen zo efficiënt mogelijk te laten behalen. De meerwaarde van deze aanpak komt ook naar voren in die situaties waarin de ontwikkelingen minder voorspoedig verlopen dan gehoopt of verwacht.

Snelle winst op onze investering is geen doel op zich: NOM Finance richt zich op actieve participatie en een bedrijfsspecifieke aanpak waarmee op termijn positief rendement (financieel en maatschappelijk) wordt gecreëerd. Dat is een duurzame basis voor continuïteit van de onderneming en uiteindelijk een positief rendement voor de onderneming en voor NOM Finance.

We zijn bereid stevige risico’s te nemen, in het algemeen meer dan commerciële marktpartijen. Dit komt tot uiting in een hoog voorzieningenpercentage en een relatief hoog percentage van (gedeeltelijke) financiële afboekingen. Bij alle financieringsvraagstukken zijn aanvullende partijen als banken en andere medefinanciers nodig om de totale financieringsvraag van een onderneming te realiseren. We zien dat banken weer wat meer risicobereidheid hebben om te investeren, maar niet in alle gevallen. Dit geldt zeker voor de groep startups en jonge, groeiende bedrijven. Ook de financiering van relatief kleine bedragen tot € 250.000,- blijkt in de praktijk problematisch te zijn. Daarnaast hebben wij te maken met de opkomst van alternatieve financiers. Crowdfunding begint bijvoorbeeld volwassen te worden. Particuliere beleggers investeren met in omvang groeiende bedragen, waarmee financieringsvragen (deels) ingevuld kunnen worden. Ondernemers worden zo in staat gesteld de financieringsvraag vanuit meerdere bronnen te realiseren, het zogenaamde 'gestapeld financieren’. Dit biedt kansen, maar brengt ook risico’s voor de financiers met zich mee. Crowdfunding investeringen worden bijvoorbeeld niet afgedekt door een deposito stelsel.

Een door deze ontwikkeling in toenemende mate door ondernemers als problematisch ervaren situatie is dat de doorzichtigheid van het financieringsaanbod afneemt en de complexiteit van het financieringslandschap toeneemt. NOM Finance onderzoekt op dit moment samen met externe partijen waaronder VNO/NCW de mogelijkheden tot het opzetten van een advies- en begeleidingsactiviteit (gebaseerd op de huidige activiteiten van Flinc) vanuit de NOM onder de werknaam “House of Finance”. 

Hoewel de complexiteit van het financieringslandschap en het aantal aanbieders van geld toeneemt, is NOM Finance positief gestemd over deze ontwikkeling. De NOM kan dat deel van de marktvraag invullen dat door andere financieringspartijen onbediend blijft. Onze unieke propositie: het verstrekken van risicodragend kapitaal onder professionele begeleiding, passend bij de sociaal-economische doelstelling, wordt daarmee zichtbaar.

Resultaten en effecten in de regio

Financiële resultaten 

NOM Finance heeft in 2016 een positief bedrijfsresultaat van € 14,6 miljoen behaald. Dit resultaat is opgebouwd uit rentebaten, ontvangen dividenden, ontvangen commissarisvergoedingen, afboekingen, voorzieningen en resultaten uit de verkoop van participaties.

Inkomsten 2012 2013 2014 2015 2016
Dividend, rente, provisies, commissariaten 9,2 7,6 13,5 6,4 6,9
Resultaat bij verkoop participaties 3,8 0,5 5,2 0,3 8,4
Resultaat Aanjaagfonds* 0,2 - - - -
Resultaat PSC* 0,5 - - - -
Beheer fondsen - - 0,3 0,6 0,7
Totaal Inkomsten 13,7 8,1 19,0 7,3 16,0
Kosten          
Kosten NOM Finance 2,6 2,2 2,6 2,8 2,9
Voorzieningen 6,0 3,4 6,9 1,3 ‑1,5
Totaal kosten 8,6 5,6 9,5 4,1 1,4
Resultaat NOM Finance (voor belastingen) 5,1 2,5 9,5 3,2 14,6

Tabel 8: Het financiële resultaat van NOM Finance (in € mln)

Vanaf 2015 zijn de resultaten van het Aanjaagfonds (ontwikkelingsfinancieringen) en PSC niet meer separaat opgenomen. De opbrengsten zijn opgenomen in dividend, rente, provisies, commissariaten en de kosten in voorzieningen.

Eigen investeringen

In 2016 hebben we via de NOM Fondsen een investeringsniveau van € 4,4 miljoen gerealiseerd (2015: € 12,1 miljoen). Het totale investeringsniveau is lager dan in 2015, maar we investeerden met relatief kleinere financieringsbedragen in meer bedrijven. Economische groei en een verbeterende kwaliteit van ontvangen businessplannen zien we daarin terug.

In 2016 zijn er 307 (2015: 343) nieuwe leads binnengekomen bij NOM Finance. Hierin zitten 173 leads die door de investment analyst in een vroeg stadium zijn afgewezen en waar mogelijk doorverwezen (naar Flinc en/of andere financiers). Per saldo zijn 134 concrete nieuwe leads binnengekomen bij NOM Finance (54 Aanjaagfonds en 80 G&O-fonds). Van de 134 leads zijn 9 gefinancierd (naast nog 7 leads uit 2015). Per einde december zijn 15 leads onderhanden (12 in onderzoek en 3 in afwachting reactie van de onderneming). De belangrijkste redenen voor afwijzingen waren onder meer kwaliteit business case (17,1%), kwaliteit management (28,6%) en overig (25,7%). Ultimo 2016 zijn 46 mogelijke investeringen in onderzoek.

  Aantal   Bedrag  
  2015  2016 2015  2016
Nieuwe bedrijven 14 16 6.117  2.875
Uitbreidingen 11 12 6.701  1.561
Totaal 25 28  12.818   4.436 

Tabel 9: Investeringen 2015 en 2016 (bedragen x €1.000)

Investeringen uit fondsen derden

Daarnaast hebben we via het beheer van een drietal provinciale fondsen, het investeringsfonds van de EBG en het InnovatieFonds Noord-Nederland een totaalbedrag aan investeringen ad. € 7,9 miljoen in 29 bedrijven gerealiseerd. Direct en indirect heeft NOM Finance daarmee in 2016 een totaalbedrag van € 12,3 miljoen bij 57 bedrijven gerealiseerd.

Omvang van de investeringen Eigen fondsen Fondsen in beheer Totaal
tot 100.000 14 11 25
100.001 - 300.000 11 13 24
300.001 - 1 mln. 3 4 7
1 mln. en meer 0 1 1
Totaal 28 29 57

Tabel 10: Omvang van de investeringen

Ontwikkeling portefeuille

NOM Finance investeert hoofdzakelijk, maar niet uitsluitend, in bedrijven binnen de topsectoren. In 2016 investeerden we bij 16 nieuwe bedrijven en deden we 12 additionele- of herfinancieringen bij bestaande relaties. Hiervan betreft 89% financieringen in de topsectoren.

Uit de 16 nieuwe bedrijven blijkt de ontwikkeling in met name de high-tech maaksector en de creatieve industrie. Ook presteerde een aanzienlijk aantal van onze portefeuillebedrijven goed tot uitstekend.

  Nieuw 2015   Uitbreiding 2015   Nieuw 2016   Uitbreiding 2016  
  Aantal x € 1.000 Aantal x € 1.000 Aantal x € 1.000 Aantal x € 1.000
High Tech 5 1.937 2 3.050 6 1.480 4 550
Energie 1 175 2 115 - - - -
Water 1 150 0 0 2 230 - -
LS & Health 4 1.405 2 1.288 - - 4 568
Chemie 0 0 1 650 2 175 - -
Agri & Food 1 800 1 250 - - 1 150
Tuinbouw- en uitgangsmaterialen 0 0 0 0 - - - -
Logistiek 0 0 0 0 - - - -
Creatieve industrie 1 500 1 10 5 890 1 150
Overig 1 800 2 950 1 100 2 143
Totaal 14 5.767 11 6.313 16 2.875 12 1.561

Tabel 11: Investeringen en uitbreidingen in de topsectoren

Aantal bedrijven 01-01-2016: 87 - aantal bedrijven 31-12-2016: 81

  2016
Bij: 10 >200.000
  6 < 200.000
Af: 16 > 200.000
  6 < 200.000

Tabel 12: Verloop van de portefeuille (excl. persoonlijke leningen)

Duur participaties en leningen

We streven ernaar de duur van onze betrokkenheid bij participaties te beperken zonder dat op voorhand een (geforceerd) exit moment vanuit de NOM wordt vastgelegd. Eventuele exit mogelijkheden worden daarom gedurende de looptijd van de investering actief gevolgd. Wanneer we een reële mogelijkheid zien, volgen we deze actief op en bespreken we deze met de andere aandeelhouders en bestuurder(s) van de onderneming. De gemiddelde duur van participaties en leningen was in 2016 6,9 jaar, iets lager dan het voorgaande jaar (2015: 8,2 jaar). Deze daling komt door het afscheid nemen van een aantal ondernemingen die al lange tijd in de portefeuille zaten.

Van 22 bedrijven is in 2016 afscheid genomen waarvan 6 bedrijven zijn verkocht aan mede- of nieuwe aandeelhouders. In al deze situaties leidt de verkoop tot continuïteit en groeimogelijkheden voor de betreffende onderneming. In 2016  heeft dit ook geleid tot een positief financieel en maatschappelijk rendement voor de NOM.

In 9 gevallen was er sprake van een faillissement, liquidatie of oninbaarheid. Hiermee wordt het hoge risicoprofiel van de investeringen van NOM Finance duidelijk. Bij een dergelijk risicoprofiel is het risico van geheel of gedeeltelijke afboeking van de investering of de lening duidelijk aanwezig.

De overige 7 bedrijven hebben hun lening volledig afgelost en hun activiteiten gecontinueerd.

Figuur 5: Geinvesteerde bedragen 2012 t/m 2016

Figuur 6: Omvang van de investeringen in 2016

Figuur 7: Duur van participaties en leningen boven € 200.000

Met deze resultaten hebben wij in 2016 bijgedragen aan de creatie en het behoud van werkgelegenheid in de regio. De totale werkgelegenheid van de bedrijven waar wij in participeren, daalde in 2016 naar 2.863 arbeidsplaatsen (2015: 3.021).

Een aanzienlijk aantal van onze portefeuillebedrijven presteerde in 2016 goed tot uitstekend. Een aantal bedrijven heeft de opgaande lijn na een aantal moeizame jaren weer te pakken. Toch is de portefeuille niet zonder zorgen en heeft een aantal bedrijven voortgaande en intensieve aandacht nodig. Ook hierin komt het door NOM Finance geaccepteerde hoge risicoprofiel weer naar voren en onderscheidt NOM Finance zich in de markt. Wij blijven lang en intensief zoeken naar oplossingen voor situaties die de continuïteit van een portefeuillebedrijf kunnen bedreigen. Hierin gaan we verder dan de gemiddelde marktpartij.

Marktpositie en investeringsdilemma's

In 2016 hebben opnieuw veel bedrijven zich bij de NOM gemeld met een verzoek om financiering uit de NOM Fondsen of de beheerde fondsen. Gegeven de stijgende lijn zichtbaar in de afgelopen jaren, verwachten we dat deze trend zich voort zal zetten. Nu de financierbaarheid van startende en groeiende bedrijven gecompliceerd is en zal blijven, blijft er nadrukkelijk een rol voor de NOM als risicofinancier.

Onze positief-kritische opstelling ten opzichte van financieringsaanvragen van de onderneming en haar ondernemer leveren af en toe spanningen en dilemma’s op. NOM Finance kiest bij de beoordeling van financieringsproposities voor deze kritische houding in de overtuiging dat dit vanuit het lange termijnperspectief de beste benadering is voor de onderneming, de regio en de NOM. Wij vinden het niet alleen onverstandig maar ook onjuist om met publieke middelen ondernemingen te laten starten of in stand te houden zonder toekomstperspectief op de lange termijn.

Wat doet NOM Fonds Support Noord?

De NOM beseft als geen ander dat het voor een gezonde economische ontwikkeling van belang is dat de beschikbare middelen van regionale investeringsfondsen gemakkelijk hun weg vinden naar het MKB. Met de groei van de fonds-beheerportefeuille afgelopen jaar is Fonds Support Noord (FSN) als nieuwe kerntaak en afdeling opgezet binnen de NOM. FSN staat onder leiding van de Fondsenmanager, en valt hiërarchisch onder de manager Finance. Binnen FSN wordt het operationele fondsenmanagement uitgevoerd voor eigen fondsen van de NOM en voor de beheerde fondsen. De eigen fondsen zijn het Aanjaagfonds, Groei- en Overnamefonds en het Innovatiefonds Noord-Nederland (IFNN).

FSN levert een optimale dienstverlening aan al haar klanten zonder onderscheid te maken tussen interne of externe fondsen. FSN geeft zowel bestaande als nieuwe fondsinitiatieven de kans om een beroep te doen op de kennis, ervaring, processen en systemen van de NOM.

Het Fondsmanagement beslaat de volledige dienstverlening rondom de uitvoer van een fonds: van investment management, juridische ondersteuning en administratieve taken tot en met de rapportages en control. Voor partijen die graag zélf willen acquireren en investeringsbeslissingen nemen, maar de contractvorming, boekhouding en verantwoording liever in deskundige handen leggen, is ook alleen administratief fondsbeheer mogelijk. In dit geval biedt FSN mid- en backoffice werkzaamheden inclusief rapportage en control.

FSN geeft zowel bestaande als nieuwe fondsinitiatieven de kans om een beroep te doen op de kennis, ervaring, processen en systemen van de NOM. FSN is beschikbaar voor fondsinitiatieven met een Noord-Nederlandse focus. Private partijen die vanuit winstoogmerk investeren komen niet in aanmerking voor dienstverlening van FSN. Alle dienstverlening van FSN wordt tegen een kostendekkend tarief aangeboden.

De NOM voert het beheer van de zelfstandige provinciale investeringsfondsen Doefonds Fryslân, MKB Fonds Drenthe en Investeringsfonds Groningen (IFG) uit. De Provincies hebben deze fondsen in zelfstandige bv's ondergebracht. Hiermee wordt de mogelijkheid gecreëerd om, in aanvulling op investeringen uit het NOM fonds, bedrijven in de regio te financieren. Het Doefonds en MKB Fonds richten zich, binnen het MKB van de beide provincies, gedeeltelijk op een andere doelgroep en op ondernemingen in een andere levensfase dan de fondsen van NOM Finance. Zo wordt risicodragende financiering bereikbaar voor een grotere groep MKB-ondernemingen.

In 2016 is het door de Economic Board Groningen opgerichte Groeifonds aan onze beheerportefeuille toegevoegd. Dit fonds biedt leningen, garanties en participaties voor bedrijven gevestigd in de zogenaamde “aardbevingsgemeentes” in Noord-Groningen, of voor ondernemers die zich daar willen vestigen.

Voor de investeringen per fonds verwijzen we naar de resultaten en effecten van NOM Finance. Over het Innnovatiefonds rapporteren we in resultaten en effecten van NOM BD

Wat doet NOM Foreign Direct Investment?

Het NOM Foreign Direct lnvestment (FDI) team richt zich op het acquireren van nieuwe en het behouden van gevestigde (buitenlandse) ondernemingen in Noord-Nederland. De NOM werkt nauw samen met het Netherlands Foreign lnvestment Agency (NFIA), een agentschap dat onder het Ministerie van Economische Zaken valt. Voor de uitvoering van deze activiteiten ontvangt NOM FDI subsidie van de drie noordelijke provincies en het Ministerie van Economische Zaken.

Acquisitie

Om nieuwe investeerders in Noord-Nederland te acquireren en te begeleiden geven we advies over vestigingslocaties, zijn we op de hoogte van aanwezige bedrijventerreinen en hebben we de juiste contacten met vergunningverstrekkers, energieleveranciers en werkgelegenheidsinstanties. Ook neemt NOM FDI zelf initiatief om ondernemers te interesseren voor investeringen in het Noorden. Het acquireren van bedrijven is zo veel mogelijk georganiseerd langs de lijnen van de topsectoren. Om nieuwe investeerders aan te trekken is het van belang een goed beeld van het vestigingsklimaat te schetsen. Voor NOM FDI zijn kennis van de regio en het netwerk de belangrijkste assets. Daarin zit een belangrijk deel van onze toegevoegde waarde.

Via ons netwerk doen we kennis op die noodzakelijk is om goede proposities per sector te ontwikkelen. Dit doen we altijd in samenwerking met één of meerdere regio's in het Noorden. Ook de nauwe samenwerking met de afdeling Business Development (BD) is van belang. Een omvangrijk deel van ons netwerk wordt ook door die afdeling bediend.

Voor de uitvoering van de activiteiten ontvangt NOM FDI subsidies en bijdragen van de drie noordelijke provincies, het Ministerie van Economische Zaken en verschillende gemeenten uit de regio. Leads voor nieuwe buitenlandse investeringen worden gegenereerd door medewerkers van de NOM, door het Netherlands Foreign Investment Agency of via onder meer locatieadviesbureaus, accountants, advocaten, makelaars, gemeenten en provincies. NOM FDI begeleidt vanaf dat moment de investeerder bij het gehele proces om te komen tot een besluit tot vestiging. Wanneer wordt besloten tot vestiging, draagt NOM FDI de regie over aan de betrokken gemeente. De NOM neemt de klant op in het lnvestor Relations programma en blijft op afstand betrokken.

Samenwerking NFIA

De NOM werkt nauw samen met het Netherlands Foreign lnvestment Agency (NFIA). Deze organisatie ondersteunt buitenlandse bedrijven die vestiging of uitbreiding in Nederland overwegen. Het NFIA promoot Nederland als land met een goed en aantrekkelijk investerings- en vestigingsklimaat. Sinds 2014 doet zij dit samen met haar partners onder het  lnvest in Holland netwerk, waar NOM voor zowel acquisitie als retentie onderdeel van is.

Dit netwerk bestaat uit het NFIA en alle regionale acquisitiepartijen. Dat zijn de regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) en een aantal stedelijke en provinciale organisaties.

Naast een steeds intensievere samenwerking ten behoeve van het vermarkten van de Holland propositie, is het doel gesteld om binnen een aantal jaar de werkwijze binnen het NFIA te professionaliseren. Onderdeel hiervan is het ontwikkelen van een gezamenlijk opleidingsprogramma voor werknemers van de NOM en andere acquisitiepartners binnen het Invest in Holland netwerk. Zowel de Talent Performance Academy als de training Sensitieve Gesprekstechnieken, waar NOM medewerkers aan deelnemen, maken hier onderdeel vanuit.

Retentie

Naast acquisitie is het belangrijk om de contacten met gevestigde ondernemingen te versterken en verder te ontwikkelen. Samen met het NFIA is hiervoor het lnvestor Relations (IR) programma ontwikkeld. In dit programma worden jaarlijks de reeds gevestigde (buitenlandse) bedrijven bezocht. Met het lokale management wordt gesproken over de strategie van de onderneming en de resultaten hiervan. Daardoor bouwen we een goede band op met ondernemingen. Door ze actief te betrekken in regionale programma’s, mee te denken, slimme oplossingen te bieden en samen te werken met lokale overheden, zorgt de NOM ervoor dat gevestigde bedrijven die tegen vestigingsmoeilijkheden of –uitdagingen aanlopen in Noord-Nederland, toch in de regio (kunnen) blijven. De NOM treedt hierbij op als adviseur of bemiddelaar ten behoeve van de verankering van de vestigingen. In 2016 hebben we ook de eerste stappen gezet om medewerkers van grote gemeenten actief in het IR programma mee te laten draaien.


Uitdagingen schaarste op de arbeidsmarkt

De ontwikkelingen in de high-tech sector volgen elkaar snel op. De werkgelegenheid hierbinnen in Noord Nederland groeit. Het vinden van goed opgeleid personeel in de technische topsectoren wordt steeds meer een uitdaging. Dit geldt in mindere mate ook voor andere topsectoren, zeker wanneer grote buitenlandse bedrijven zich vestigen in de regio. De NOM vraagt hiervoor bij overheden en kennisinstellingen actief aandacht. Wij realiseren toegevoegde waarde door, in samenwerking met gemeenten en kennisinstellingen, arrangementen te ontwikkelen waar opleidingstrajecten tijdens de transitieperiode deel van uitmaken. Hiermee zijn bedrijven verzekerd van goed opgeleid personeel op het moment van vestigen. Deze arrangementen stimuleren bedrijven om zich in de noordelijke regio te vestigen. Vanuit commercieel oogpunt biedt bovenstaande dynamiek daarom kansen.

Resultaten en effecten in de regio

Actieve acquisitie

In 2016 is de NOM doorgegaan met de sectorspecifieke acquisitie van internationale bedrijven. We hebben sterke proposities in deelgebieden van de topsectoren Water, Energie, Chemie, AgriFood en Life Science en als vestigingsplaats voor datacenters.

In de acquisitie trajecten werken de regio’s in toenemende mate samen. Zo ontwikkelden we afgelopen jaar een propositie voor de Biobased sector, onder de naam Chemports. Dit is een provinciegrensoverschrijdende propositie van Chemiepark Delfzijl, Emmtec in Emmen en de Campus Groningen (Hanzehogeschool en Rijksuniversiteit Groningen) met een focus op de vergroening van de chemie.

De medewerkers van NOM FDI zijn voortdurend op strategisch niveau met bedrijven in gesprek om een netwerk van bedrijven en kennisinstellingen verder te ontwikkelen en de proposities verder aan te scherpen. Om deze ondernemingen goed van dienst te kunnen zijn worden de ontwikkelingen in de (top)sectoren continu geanalyseerd.

In 2016 heeft NOM FDI 77 nieuwe leads gerealiseerd. Hieruit zijn 9 concrete nieuwe projecten voortgekomen.

  Realisatie 2015 Doel 2016 Realisatie 2016
Aantal externe leads 79 80 77
Aantal projecten 10 8 9

Tabel 13: Aantal leads en projecten

De Noord-Nederlandse proposities zijn opgenomen in de Holland-proposities. Nationale Acquisitie Teams, gevormd door partners uit de verschillende regio's en gecoördineerd door het NFIA, zijn verantwoordelijk voor deze proposities. Ook stellen zij longlists van bedrijven samen die actief benaderd worden om vestiging in Nederland aan de orde te stellen. Het NFIA heeft ruim 20 kantoren in het buitenland van waaruit contacten worden gelegd met deze bedrijven.

Ook acquireren we via evenementen. In 2016 hebben we op meer dan 30 congressen en beurzen, veelal in het buitenland, gericht contact met ondernemingen weten te leggen die passen bij de proposities. De proposities zijn daarnaast verspreid via onder andere whitepapers, social media en websites.

Beurzen en congressen

Onder de samenwerkingsvlag Dutch Data Ports, waarbij branding van specifieke datacenterlocaties in Noord-Nederland centraal staat, is samen met Groningen Seaports en de gemeente Groningen deelgenomen aan een aantal relevante evenementen. In 2016 is gekozen voor Data Centre World in Londen en het Datacloud Congress in Monte Carlo. Daarnaast is Dutch Data Ports als sponsor opgetreden tijdens de 7x24 Exchange Fall Conference in Phoenix (VS), waar diverse prospects voor de regio aanwezig waren. In de maand maart is de grootste ICT-beurs van Europa, de CeBIT te Hannover, bezocht. Specifieke aandacht in 2016 voor electromobiliteit, Virtual Reality en FinTech.

Retentie

Met het lnvestor Relations (IR) programma heeft de NOM ervoor kunnen zorgen dat in 2016 2 bedrijven, die plannen hadden om een vestiging te sluiten of te verplaatsen naar een andere regio, toch in Noord-Nederland zijn gebleven en in beide gevallen ook verder gaan uitbreiden.

Het afgelopen jaar heeft de NOM in samenwerking met het NFIA 62 buitenlandse bedrijven in verschillende topsectoren bezocht. Met het lokale management hebben wij gesproken over issues die deze bedrijven in de weg stonden. Dit varieert van problemen met werkvergunningen, het vinden van de juiste mensen, of obstakels met overheidsinstanties. Wanneer dit het vestigingsklimaat in Nederland in bredere zin raakt, is het NFIA betrokken. Daarnaast zijn 9 nieuwe projecten gestart naar aanleiding van IR bezoeken.

Tot slot hebben we meer dan 50 buitenlandse bedrijven uitgenodigd voor deelname aan door de NOM georganiseerde evenementen, zoals het Midzomerfeest.

Onderstaand overzicht van uitgevoerde IR bezoeken laat zien dat de NOM toegevoegde waarde levert in veel issues waar bedrijven tegenaan lopen.

Soort Omschrijving Aantal
Strategische planvorming De onderneming beraadt zich over de toekomst. Gedacht kan worden aan een exit door de moeder, herpositionering, mogelijke sluiting en nieuwe product markt combinaties 23
Netwerkprogramma De onderneming wil graag deelnemen aan door de NOM ontwikkelde netwerkprogramma’s, bijvoorbeeld op het gebied van lean manufacturing 4
Uitbreiding De onderneming plant of is bezig met uitbreiding of uitbreidingsinvesteringen 13
Behoud De onderneming wordt door de moeder gesloten of gaat failliet 0
Geen Er spelen geen issues waarin de NOM een rol kan spelen 19
Totaal   59

Tabel 14: Effecten Investor relations

Het actieve acquireren en het versterken van de contacten met de gevestigde bedrijven heeft mede dankzij de samenwerking met NFIA geleid tot belangrijke effecten in de regio.

De NOM gaf ons meer antwoorden dan waar we om vroegen. Dat heeft ons erg geholpen.

Tero Karstikko, Unit Director, Pyroll Winschoten

NOM FDI was in 2016 bij 9 succesvolle projecten betrokken. Daarin wordt (in de komende 3 jaar) voor ruim € 59 miljoen in Noord-Nederland geïnvesteerd. Ook worden 287 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd en 382 banen behouden.

Indicator Realisatie 2015 Doel 2016 Realisatie 2016
FDI: Investeringen (in € mln) 46,1 100 59,1
FDI: Arbeidsplaatsen 185 200 287
FDI: Behouden arbeidsplaatsen 270 - 382

Tabel 15: Totaal effecten investeringen en arbeidsplaatsen

Topsector a.p. nieuw a.p. behoud investering (€)
Chemie 7 0 20.000.000
HTSM 115 232 18.000.000
Agrofood 125 150 18.350.000
Overig 40 0 2.800.000
Totaal 287 382 59.150.000

Tabel 16: Effecten naar topsectoren

Soort project a.p. nieuw a.p. behoud investering (€)
Nieuw 142 143 22.300.000
Behoud 0 150 350.000
Joint venture 0 0 0
Uitbreiding 145 89 36.500.000
Totaal 287 382 59.150.000

Tabel 17: Effecten naar soort project

Het aantal gerealiseerde arbeidsplaatsen lag in 2016 op een zeer goed niveau. De investeringsdoelstellingen werden echter niet behaald. Dit is mede toe te schrijven aan een aantal projecten in de pijplijn die over het jaar zijn heengelopen. In het algemeen waren de in 2016 afgeronde projecten gemiddeld kleiner van omvang dan in voorgaande jaren.

Een mooi voorbeeld van het behoud van arbeidsplaatsen is het tot stand brengen van een samenwerking tussen sociaal werk-leerbedrijf Synergon en snoepjesfabrikant Look-O-Look (onderdeel van Perfetti Van Melle). Dankzij dit project krijgen mensen met afstand tot de arbeidsmarkt een kans om bij Synergon ervaring op te doen, om vervolgens door te stromen naar een reguliere baan in de foodsector. Naast dat er meer werk komt voor mensen met een arbeidsbeperking, wordt met de samenwerking óók bijgedragen aan een toeleiding van langdurig werklozen naar de arbeidsmarkt. Ondertussen zijn hier 150 personen aan het werk voor Look-o-Look, waarvan 50 kunnen doorstromen naar een reguliere baan. De impact zit dus niet alleen in banencreatie, maar ook de vermindering van de maatschappelijke kosten van werkloosheid.

De grote getallen overvielen Synergon en het verpakken van snoep vraagt allerlei hygiënische regels en dus aanpassingen. Daarom was het fijn dat wij daarin konden meedenken.

Wim A,B., Projectmanager NOM-FDI

Toegevoegde waarde door samenwerking werk-leer bedrijf Synergon en Look-O-Look

Eind 2016 is de samenwerking tussen werk-leer bedrijf Synergon en snoepfabrikant Look-O-Look officieel bekrachtigd, nadat er eerder dit jaar al een intentie werd ondertekend. De economische ontwikkeling die dit meebrengt is in twee opzichten kansrijk. Allereerst maakt de snoepfabrikant deel uit van het internationale concern Perfetti Van Melle, dat actief is in maar liefst 150 landen. Het is een opsteker voor het noorden dat Look-O-Look hier straks miljoenen snoepjes laat verpakken in een hal die Synergon speciaal voor deze megadeal liet ombouwen. Bovendien is in samenspel met de betrokken gemeenten en de provincie Groningen besloten dat mensen met afstand tot de arbeidsmarkt de kans krijgen om bij Synergon ervaring op te doen, om vervolgens door te stromen naar een reguliere baan in de foodsector.

Bij de totstandkoming van de deal tussen Synergon en Look-O-Look bleek de NOM een waardevolle sparringpartner. Het vertrouwen van de NOM en de provincie in deze business case gaven zowel Synergon als Look-O-Look de overtuiging om deze samenwerking serieus vorm te geven. Zo investeerde Synergon € 250.000 in het ombouwen van een hal waar het snoepgoed straks onder hygiënische voorschriften wordt ingepakt.

De logo’s van Look-O-Look die al op het fabriekspand in Winschoten prijken, geven de medewerkers een trots gevoel. “Synergon is met deze belangrijke stap een inspirerend voorbeeld voor sociale werk- en leerbedrijven in het land." Het is voor de regio in de eerste plaats een prachtige ontwikkeling voor mensen met een arbeidsbeperking of met afstand tot de arbeidsmarkt, maar het biedt ook kansen voor spin-off. Extra activiteit en ervaring in de foodsector is welkom in de regio, zeker op deze grote schaal. Het snoepverpakkingscentrum biedt op termijn plaats voor twee- tot driehonderd medewerkers.

Wat doet NOM Business Development ?

NOM Business Development (NOM BD) brengt bedrijven en kennisinstellingen met de juiste competenties bij elkaar, zorgt voor financiering en speelt een belangrijke rol om van plannen of ideeën innovatieve producten of diensten te maken. Door middel van innovatieve projecten, een portaal voor innovatieve ondernemers (Flinc) en het Innovatiefonds Noord-Nederland draagt NOM BD bij aan het realiseren van nieuwe omzet voor Noord-Nederland.

Innovatieve projecten

NOM BD ontwikkelt samen met bedrijven in de regio innovatieve projecten die de potentie hebben op termijn te leiden tot toegevoegde waarde voor de noordelijke economie en voor de deelnemende bedrijven. Veel projecten betreffen initiatieven waar bedrijven uit verschillende sectoren bij betrokken zijn. Zo komen verschillende kennisgebieden bij elkaar en ontstaan projecten waaruit nieuwe producten en diensten kunnen voortkomen. Vanuit een projectidee wordt een projectgroep geformeerd met daarin ondernemers en kennisinstellingen. NOM BD begeleidt het proces en faciliteert het samenwerken tussen de verschillende partijen om tot een projectplan te komen om een idee naar een product of marktrijpe technologie te ontwikkelen. Ook helpt NOM BD bij de totstandkoming van de financiering voor de projecten. Vaak wordt een groot deel door de betrokken partijen zelf gefinancierd, aangevuld met kapitaal van bijvoorbeeld kennisinstellingen en subsidies.

Door de omvang en het innovatieve karakter dragen de projecten bij aan de versterking van de structuur en de concurrentiekracht van de economie van Noord-Nederland. Voor de uitvoering van deze activiteiten ontvangt NOM BD subsidie van de drie noordelijke provincies en het Ministerie van Economische Zaken.

Flinc

Naast een belangrijke initiërende en faciliterende rol in innovatieve projecten, ondersteunen we ondernemers bij het verkrijgen van een financiering. Het ophalen van financiering voor innovatieve producten, diensten of concepten is altijd lastig. Onze maatschappelijke uitdaging is om kapitaal sneller en beter toegankelijk te maken voor ondernemers. Onder de noemer Flinc bieden we ondersteuning aan innovatieve ondernemers die vastlopen in hun weg naar financiering, start en groei. Flinc is de verbindende factor tussen innovatief ondernemerschap en financieringsmogelijkheden in (Noord-)Nederland. Flinc is direct vanaf het begin in staat geweest om aansluiting te vinden bij regionale initiatieven en partijen uit haar netwerk. Binnen dit netwerk heeft Flinc de taak om partijen te verbinden en ondernemers naar het juiste ‘loket’ te verwijzen. Middels Flinc dragen we bij aan het ontwikkelen van ideeën tot innovatieve producten, diensten en methodieken die op de markt gebracht kunnen worden. Ten slotte dragen wij bij door de relevantie van de ontwikkeling te monitoren en bij te sturen waar nodig.

Ontwikkelingen in het financieringslandschap

In 2016 is de kwaliteit van de businessplannen die we van ondernemers ontvingen toegenomen ten opzichte van voorgaande jaren. Flinc ondersteunt ondernemers daar ook bij. Het blijft wel een aandachtspunt. In de complexe financieringsmarkt, waarin financiers verschillende beleidsuitgangspunten en informatievereisten hanteren, hebben veel ondernemers behoefte aan ondersteuning in hun financieringsvraagstuk. Wij zien vanuit een klantgericht perspectief een steeds belangrijkere rol voor ons weggelegd in het begeleiden en helpen van bedrijven bij het aanvragen van financiering bij de juiste partijen en volgens de criteria van deze partijen. De ondersteuning die wij vanuit Flinc bieden is hiervan een goed voorbeeld. Wij helpen jonge ondernemers om met een goed business plan tot een passende vorm van financiering te komen.

De NOM zet met haar beleid onder andere in op een toename van innovatiekracht, een versterking van het concurrentievermogen van het bedrijfsleven en het vergroten van het economisch rendement. Per 2014 heeft de NOM het Innovatiefonds Noord-Nederland (IFNN) onder haar vleugels. Dit betreft een investeringsfonds gericht op innovatieve projecten die zich in een fase van ontwikkeling voor de marktintroductie bevinden. Kansrijke business cases, die door meerdere, samenwerkende, MKB-ondernemingen worden ontwikkeld, kunnen gebruik maken van het IFNN. Daarmee geeft het IFNN kansrijke innovaties in een vroege fase de kans om zich verder te ontwikkelen, deze doelgroep vormt immers de motor van de economie van morgen.

Resultaten en effecten in de regio

In 2016 heeft NOM BD haar doelstelling ruim behaald. Afgelopen jaar hebben we de ontwikkeling van 2 projecten voltooid met een totale investering van ruim €21 miljoen in innovatie.

In Noord-Nederland is innovatie georganiseerd via clusterorganisaties. Organisaties die hieraan bijdragen zijn Energy Valley, Healthy Ageing Network Noord-Nederland en de Wateralliantie. Deze organisaties verenigen de in de topsectoren (Energie, Life Sciences en Water) betrokken ondernemingen en kennisinstellingen. Daarnaast bestaan GreenLincs en het HTSM Platform, die veel minder zijn geformaliseerd en beide door NOM worden uitgevoerd.

Binnen de clusters richten bedrijven en kennisinstellingen zich op onderzoek en innovatie. Vaak in nauwe samenwerking met andere partijen binnen het cluster. Daarnaast zijn er aansprekende raakvlakken tússen de clusters. Wij spelen een belangrijke rol in het verbinden van de ontwikkelingen in de topsectoren binnen projecten. Zo hebben we afgelopen jaar onze faciliterende en ondersteunende rol in de lang lopende projecten voortgezet. In onderstaande tabel geven we op hoofdlijnen onze rol en betrokkenheid weer in de projecten binnen de clusters. 

Cluster Project  Doel Partijen Rol NOM Uitkomst/ effecten
Energie Northern Netherlands Offshore Wind (NNOW) Betrekken Noord-Nederlandse
en Noord-Hollandse bedrijven bij de aanleg van windparken
op zee
- 96 betalende leden
- Energy Valley en de Kamer van
Koophandel
- Genereren betalende leden (2016: 96)
- Begeleiden tot een onafhankelijke organisatie zonder overheidsfinanciering
- Additionele omzet bij Noord-Nederlandse bedrijven
- Verlaging van de kostprijs van windenergie op zee
- Regioprofilering
Agri-food Greenlincs Versterken nationale en internationale positie Noord-Nederand 3 Noordelijke provincies, Rijksuniversiteit Groningen, Akzo Nobel, Suiker Unie
Organiseren clusters van ondernemingen, opzetten van proposities, ontwikkelen van innovatieprojecten, acquisitie - Projectsubsidies voor R&D en haalbaarheidsstudies
- Verbeteren van de efficiëntie van landbouw en veeteelt
- Vergroening van de grondstofstromen van de chemie
- Vernieuwende en aansprekende projecten en het profileren van de sector als geheel
Agri-food   Agro Agenda Agro-bedrijfsleven, LTO-Noord,
natuur- en milieuorganisaties, kennisinstellingen en de drie noordelijke provincies
Clusters van ondernemingen vormen, ontwikkelen innovatieprojecten Vernieuwende en aansprekende projecten en het profileren van de sector als geheel
Water Water Alliance - Bij elkaar brengen van bedrijven om gezamenlijk innovaties te ontwikkelen.
- Oplossen van watertechnologie vraagstukken van klanten
Overheid en bedrijven Organiseren en ondersteunen “waterpleinen” Nederlandse bedrijven hun technologieën gaan combineren om een oplossing te
bieden.
High Tech TaskForce HTSM Noord Nederland Organiseren doorbraakprojecten
gericht op het ontwikkelen van HTSM-bedrijvigheid en nieuwe werkgelegenheid
- Philips, Fokker, Innovatiecluster Drachten
- Astron
- RuG, NHL, Stenden
Regie, secretariaat en uitvoeren activiteiten - Sterke profilering Noord NL als kansrijke hightech regio.
- HTSM toegevoegd aan de Noordelijke Innovatie Agenda (NIA).
High Tech World Class Composites Solutions (WCCS) - Ontwikkeling van innovatieve
composietoplossingen
- Groei van de (groene) economie en een gezonde arbeidsmarkt in de regio
- Fokker, KPN, S&T, Boikon, Onsite, Vanenburg
- Rijksuniversiteit Groningen, TU Delft, Hanze Hogeschool, Stenden
- Opbouwen van een netwerk aan MKB bedrijven als mogelijke deelnemer
- Aandragen en verbinden van ondernemingen die de in het project ontwikkelde technologie kunnen toepassen in hun producten en processen
- Noord-Nederland een internationale koploper in de productie en bewerking van lichtgewicht composietmaterialen maken.
- Optimalisatie van productieprocessen centraal

Tabel 18: Langlopende projecten

De samenwerking met het Noord-Nederlandse netwerk heeft mooie resultaten opgeleverd. Dit is terug te zien in doorverwijzingen, waardevolle connecties, gezamenlijke organisatie van evenementen en de optimalisatie van het ecosysteem rondom ondernemerschap en innovatie. Het is zaak om dit door te zetten en waar nodig te verbeteren.

Met het aantal begeleide projecten en ondersteunde ondernemingen in het realiseren van een financiering, heeft NOM BD in 2016 haar doelstelling voor het realiseren van investeringen in innovatie in de regio van € 8 miljoen ruimschoots gerealiseerd. In onderstaande tabel rapporteren we de realisatie van impulsen onder de sector die in het project leidend was.

  Realisatie 2015 Doel 2016 Realisatie 2016
Energie - - 0,5
Agri -Food 3,1 - 2,9
Water - - -
High Tech 20,7 - 22,9
Overig, cross-sectoraal - - 0,1
Totaal: Investeringen in innovatie (gefinancierde projecten) 23,8 8 26,4

Tabel 19: Realisatie innovatie impuls (in € mln)

Flinc

Flinc is sinds 2016 structureel onderdeel van de NOM geworden. Daarmee is de continuïteit geborgd en zal Flinc de komende jaren wederom ondersteuning bieden aan de meest innovatieve en kansrijke ondernemers in Noord-Nederland. Door innovatie, groei en maatschappelijk rendement te versnellen, levert Flinc een concrete bijdrage aan het bevorderen van de Noord-Nederlandse economie en arbeidsmarkt. Dit doet Flinc door het ondersteunen van innovatieve start-ups, scale-ups, groeiers en MKB bij het versnellen en versterken van hun ontwikkeling en groeiambities.

Om ondernemers optimaal te bereiken zijn in 2016 een aantal wijzigingen aangebracht. Met het doorvoeren van de wijzigingen wordt de onafhankelijkheid en laagdrempeligheid van Flinc geborgd. Zo betalen ondernemers vanaf 2016 een eigen bijdrage van € 250,-, is er een nieuwe website gelanceerd www.flinc.nl en hebben wij een digitale marktplaats voor ondernemers en investeerders gelanceerd onder de naam FinDit. Momenteel zijn circa 100 investeerders actief en staan er 8 proposities op dit platform.

Ook hebben wij de kwaliteitscriteria voor Flinc aangescherpt. Er wordt kritischer gekeken naar de haalbaarheid, schaalbaarheid en innovatie alvorens er een adviestraject gestart wordt. Op deze manier kiest Flinc de meest innovatieve en kansrijke bedrijven uit die voor investeerders betere investeringskansen bieden en waarbij de maatschappelijke impact groot is.

Eind 2016 heeft er een klanttevredenheidsonderzoek plaatsgevonden onder de adviestrajecten. De ondernemers beoordelen ons met een 8,5. Een mooi resultaat waar wij trots op zijn.

Flinc weet steeds beter aansluiting te vinden bij regionale initiatieven. Naast het reguliere netwerk is Flinc actief betrokken bij Innofest, JNO, de Noordelingen, Young Business Awards. Ook is Flinc aangewezen door RVO als regionale coördinator van de regeling Vroege Fase Financiering. Flinc heeft een duidelijk venster op innovatie en kapitaal en biedt toegang tot bewezen routes naar kapitaal en een investeerdersnetwerk van 300+ informals, fondsen en venture capitalists.

In 2016 heeft Flinc contact gehad met 170 ondernemingen. Hiervan zijn 25 ondernemingen door Flinc als innovatief, kansrijk en schaalbaar bestempeld. Deze bedrijven hebben gebruik kunnen maken van advies, een netwerk en investeerders van Flinc.

  Doelstelling 2016 Realisatie 2016 Doelstelling 2017
Leads 100 170 140
Adviestrajecten 40 25 45 waarvan 30 nieuw

Tabel 20: Resultaten Flinc

Samen met de ondernemer is gekeken welk instrument en welke financieringsbron het beste paste bij het type en de fase van de onderneming. In totaal zijn 25 financieringen verstrekt aan 12 ondernemingen met een totaal geïnvesteerd kapitaal van € 4 miljoen en een arbeidspotentieel van 150 arbeidsplaatsen.

  Doelstelling 2016 Realisatie 2016 Doelstelling 2017
Financieringen (in aantallen) 22 25 26
Gefinancierde bedrijven (in aantallen) 15 12 13
Investeringen (in aantallen) 2 4 3
Arbeidsplaatsen (in FTE) 80 fte 150 fte 150 fte

Tabel 21: Effecten Flinc

InnovatieFonds Noord-Nederland (IFNN)

Het InnovatieFonds Noord-Nederland (IFNN) heeft in 2016 een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van kansrijke innovaties. Kansrijke business cases die onvoldoende financiering hebben weten te genereren bij marktpartijen hebben wij een kans geboden.

In 2016 zijn er in totaal 61 leads behandeld, waarvan 55 zijn afgewezen of doorverwezen, vier nog in behandeling en is van twee niets meer vernomen of de vraag ingetrokken. In 2016 zijn er vier participaties gerealiseerd. Van de doorverwijzingen zijn ultimo 2016 twaalf projecten (bedrijven) succesvol gefinancierd door andere financiers.

Er is € 580.000 geïnvesteerd in vier ondernemingen, waarvan drie nieuwe investeringen. De oorspronkelijke doelstelling was vijf nieuwe participaties met een totale investering van € 1 mln. In totaal participeert het IFNN nu in zeven ondernemingen.

IFNN heeft de ambitie om de komende jaren meer participaties te realiseren en meer bekend te worden in de markt. Het fonds hanteert echter als één van de criteria, dat de investering een samenwerking betreft waarbij tenminste twee MKB-bedrijven betrokken zijn. Dit is een complicerende voorwaarde. Onze ambitie is dan ook om deze in 2017 los te laten. Voor 2017 is de doelstelling €1,5 mln. aan investeringen en vijf nieuwe participaties. Dit fonds stelt ondernemers in staat om van innovatief idee naar vermarktbaar product te komen. Het vinden van financiering blijft een uitdaging; een marktbehoefte die het IFNN invult.

Hightech campus Emmen

Eind 2014 bracht Philips naar buiten dat hun armaturen-fabriek in Emmen zou worden gesloten, waardoor 300 arbeidsplaatsen verloren dreigden te gaan. Omdat de maakindustrie in Zuidoost-Drenthe toch al in zwaar weer verkeerde, stelde de overheid (Gemeente, Provincie en Ministerie van Economische Zaken) een commissie in onder voorzitterschap van Bernard Wientjes om een herbestemming te vinden. Philips Emmen was een politiek gevoelig dossier, waar ook minister Kamp bij betrokken werd. Uiteindelijk heeft de NOM de business case ontwikkeld, hoewel de NOM geen onderdeel uitmaakte van de Commissie Wientjes. Het “Brainport-achtige” plan omvat een cluster van OEM-bedrijven (onder aanvoering van Sustainder en Eneco), een nieuw te bouwen Smart Factory die als een shared facility wordt gedeeld tussen een aantal OEM-bedrijven (onder de naam Technologies Added), en een Smart Industry Incubator, waar bedrijven kunnen aankloppen om hun product of productieproces smart (autonoom, connected en vraag-gestuurd) te maken. Stenden gaat een nieuwe techniekopleiding op de campus neerzetten. De campus wordt inmiddels beschouwd als een belangrijke katalysator voor de maakindustrie in Zuidoost-Drenthe.

Voor de herontwikkeling van Philips Emmen tot een brede hightech campus moesten veel competenties worden gemobiliseerd, waardoor alle disciplines van de NOM noodzakelijk waren.

Het brede NOM-netwerk is ingezet, er is beroep op de creativiteit van de business development managers gedaan, er is uitvoerig gelobbyd (ook op directieniveau) en de NOM maakte de financiering mogelijk. Het traject is aangejaagd door NOM Business Development, maar inmiddels zijn ook NOM-Finance en NOM FDI betrokken geraakt. Er ligt een intentieverklaring dat NOM gaat participeren in zowel Sustainder als in Technologies Added. Bovendien gaat het Innovatiefonds Noord-Nederland een rol spelen bij de realisatie van Technologies Added. NOM FDI gaat samen met de buitenkantoren van het NFIA mee op zoek naar buitenlandse partners die willen ‘landen’ door productiepartner te worden in Technologies Added (‘Made in Holland’). Zonder deze brede inzetbaarheid van de NOM was het plan niet van de grond gekomen, ook niet op onderdelen.